صنعت پست ایران در تقاطع مهمی از تحول دیجیتال و ضرورت‌های لجستیکی قرار گرفته است. با هدف‌گذاری برای هوشمندسازی فرایندهای توزیع و مقابله با چالش‌های ساختاری در شبکه حمل‌ونقل بین‌المللی، شرکت ملی پست جمهوری اسلامی ایران در پاییز ۱۴۰۳ گام‌های عملیاتی جدیدی برای نوسازی زیرساخت‌های خود برداشته است.
استراتژی تاب‌آوری در شبکه حمل‌ونقل بین‌المللی
یکی از مهم‌ترین چالش‌های اخیر شرکت پست، اختلال در مسیرهای هوایی بوده است که موجب کندی در زنجیره تأمین مرسولات بین‌المللی شد. در پاسخ به این وضعیت، مدیریت ارشد پست از بازگشایی و تثبیت کریدورهای جایگزین زمینی و ترکیبی از طریق کشورهای همسایه از جمله ارمنستان، ترکیه و پاکستان خبر داده است. این رویکرد نه تنها منجر به پایداری عملیاتی در شرایط بحرانی می‌شود، بلکه نشان‌دهنده یک تغییر استراتژیک در مدیریت زنجیره تأمین لجستیکی کشور برای حفظ تداوم خدمت‌رسانی است.
هوشمندسازی شبکه و رونمایی از پروتوتایپ ربات پستچی
در راستای مدرن‌سازی، شرکت ملی پست از نخستین ربات پستچی داخلی رونمایی کرده است. مطابق با اظهارات مدیرعامل، این فناوری فعلاً در مرحله نمونه اولیه (Prototype) قرار دارد. تمرکز بر استفاده از ربات‌های زمینی در محیط‌های ایزوله و محدود (نظیر پردیس‌های دولتی و شهرک‌های مسکونی) به دلیل ریسک‌های امنیتی و عملیاتی کمتر نسبت به پهپادها، نشان‌دهنده یک رویکرد واقع‌بینانه در پذیرش تکنولوژی است. این ربات با ظرفیت پیش‌بینی‌شده برای حمل ۲۰ تا ۴۰ مرسوله، در صورت موفقیت در فاز آزمایشی، می‌تواند الگویی برای تحول در «لست‌مایل» یا آخرین مرحله توزیع باشد.
پلتفرم «پست من» و مدیریت داده‌محور خدمات
اپلیکیشن «پست من» به عنوان زیرساخت نرم‌افزاری جدید برای یکپارچه‌سازی خدمات نشانی‌محور معرفی شده است. این ابزار با هدف بهبود تجربه کاربری، قابلیت‌هایی نظیر بازتوزیع مرسولات و تعریف پنجره زمانی برای تحویل را فراهم می‌کند. توسعه این پلتفرم در پیام‌رسان‌های داخلی (مانند بله و سروش‌پلاس) نشان‌دهنده استراتژی پست برای حضور در زیست‌بوم دیجیتال فعلی و بهره‌گیری از زیرساخت‌های ابری برای مدیریت ترافیک بالای داده‌های مکانی است.
پروژه ملی جی‌نف (GNAF) و زیرساخت مکان‌محور
زیرساخت «نشانیت» و تکمیل پایگاه داده جی‌نف (GNAF) ستون فقرات برنامه توسعه پست را تشکیل می‌دهند. با پوشش حدود ۸۰ درصد در مناطق شهری و جهش در ژئوکدسازی روستاهای بالای ۲۰ خانوار، اکنون ۶۵ میلیون رکورد کد پستی در کشور ثبت شده است. استفاده از کدهای QR برای یکپارچه‌سازی کد پستی، نشانی استاندارد و طول و عرض جغرافیایی، گامی اساسی در جهت استانداردسازی داده‌های مکان‌محور برای استفاده سایر کسب‌وکارهای دیجیتال است.
مشخصات عملیاتی و آماری توسعه پست
- هدف پوشش نشانی استاندارد: رسیدن به ۹۵ درصد تا پایان سال ۱۴۰۳.
- توسعه زیرساخت فیزیکی: افزودن بیش از ۳۱ هزار مترمربع فضای عملیاتی از سال گذشته تاکنون.
- پیشرفت جی‌نف روستایی: افزایش تعداد روستاهای نقشه‌برداری شده از ۱۷۷۲ به حدود ۳۷ هزار روستا.
- شاخص ژئوکدسازی شهری: ارتقا از ۷۳ درصد به ۸۰ درصد.
- تمرکز فناوری: استفاده از ربات‌های خودمختار در محیط‌های بسته و سیستم‌های هوشمند تفکیک مرسولات.
در نهایت، گذار از پست سنتی نامه-محور به اکوسیستم لجستیک امانت-محور، مستلزم سرمایه‌گذاری سنگین در زیرساخت‌های سخت‌افزاری و نرم‌افزاری است. موفقیت این تحول دیجیتال در گرو تعامل میان دستگاه‌های دولتی، شهرداری‌ها و فعالان زیست‌بوم فناوری برای تکمیل داده‌های مکانی و حمایت از نوآوری‌های دانش‌بنیان در حوزه‌ی لجستیک هوشمند است.
