در تحولی مهم برای توسعه زیرساخت‌های رایانش ابری و هوش مصنوعی در اروپا، سازمان مجوزدهی و نظارت فنلاند (LVV) دستور توقف فوری عملیات عمرانی در دو سایت دیتاسنتر متعلق به شرکت تابعه گوگل، Tuike Finland Oy، را صادر کرد. این اقدام پس از گزارش‌هایی مبنی بر جنگل‌زدایی غیرمجاز در مناطق «موهوس» (Muhos) و «کایانی» (Kajaani) صورت می‌گیرد که موجی از انتقادات زیست‌محیطی را نسبت به توسعه شتاب‌زده مراکز داده برای مدل‌های بزرگ هوش مصنوعی برانگیخته است.
ابعاد حقوقی و زیست‌محیطی مناقشه گوگل در فنلاند
بر اساس بیانیه رسمی LVV، شرکت تابعه گوگل متهم به پاک‌سازی بیش از ۷۴۰ جریب (حدود ۳۰۰ هکتار) از جنگل‌های فنلاند بدون انجام ارزیابی‌های جامع اثرات زیست‌محیطی (EIA) شده است. قانون‌گذار فنلاندی هرگونه فعالیت تخریبی شامل حفاری، معدن‌کاوی، سنگ‌شکنی، انتقال توده خاک، احداث جاده و ایجاد انبارهای دپو را تا زمان تکمیل بررسی‌های قانونی متوقف کرده است. سخنگوی گوگل با تایید این وقایع اعلام کرد که شرکت در این مورد خاص، نتوانسته است به استانداردهای سخت‌گیرانه خود پایبند باشد و در حال تدوین برنامه‌هایی برای بازسازی تنوع زیستی و کاشت درخت در ۱۳۰ هکتار از اراضی منطقه موهوس است.
فنلاند؛ «تگزاسِ اروپا» در بازار دیتاسنترها
فنلاند به دلیل برخورداری از اراضی وسیع و دسترسی پایدار به شبکه برق، به عنوان قطب جدید دیتاسنترهای اروپا یا «تگزاسِ اروپا» شناخته می‌شود. با توجه به اینکه توسعه سخت‌افزارهای هوش مصنوعی نیازمند ظرفیت‌های عظیم پردازشی و مصرف انرژی بالا است، کشورهای اروپایی با سرمایه‌گذاری‌های سنگین، نظیر طرح ۳۰ میلیارد دلاری برای استقرار ۱۰۰ هزار واحد پردازش گرافیکی (GPU) در هر سایت، در تلاش برای رقابت با ایالات متحده و چین هستند. این در حالی است که ناتوانی شبکه توزیع برق در کشورهای دیگر، مانند دانمارک که تقاضای برق دیتاسنترها به ۸ برابر پیک مصرف ملی رسیده، منجر به توقف بسیاری از پروژه‌ها شده است.
چالش‌های نظارتی در برابر تقاضای افسارگسیخته هوش مصنوعی
جزئیات و محدودیت‌های اعمال شده توسط LVV:
- توقف عملیات اجرایی: شامل پاک‌سازی درختان، خاک‌برداری و احداث زیرساخت‌های عمرانی.
- اجازه فعالیت‌های حداقلی: انجام نقشه‌برداری، اندازه‌گیری‌های مهندسی و مطالعات خاک‌شناسی همچنان مجاز است.
- علت حقوقی: عدم انجام پیش‌نیازهای ارزیابی اثرات زیست‌محیطی (EIA) پیش از تغییر در اکوسیستم منطقه.
- وضعیت مشابه جهانی: مسدود شدن ۴۵ پروژه دیتاسنتر به ارزش ۶۸ میلیارد دلار در ایالات متحده در سه ماهه دوم سال ۱۴۰۵ شمسی به دلیل اعتراضات محلی و مسائل زیست‌محیطی.
تحلیل استراتژیک؛ آیا اروپا مقصد امنی برای زیرساخت‌های AI است؟
در حالی که در ایالات متحده شاهد مقاومت‌های اجتماعی فزاینده در برابر ساخت دیتاسنترها هستیم، در اروپا به دلیل قوانین سخت‌گیرانه مجوزدهی، بسیاری از این چالش‌ها پیش از آغاز پروژه شناسایی می‌شوند. با این حال، پرونده گوگل در فنلاند نشان می‌دهد که حتی با وجود زیرساخت‌های مهیا، نادیده گرفتن استانداردهای زیست‌محیطی می‌تواند هزینه‌های گزاف مالی و اعتباری برای غول‌های فناوری به همراه داشته باشد. مدل‌های هوش مصنوعی نیازمند مقیاس‌پذیری بالایی هستند، اما این مقیاس‌پذیری نباید به بهای تخریب غیرقابل جبران منابع طبیعی تمام شود؛ موضوعی که از پاییز ۱۴۰۵ به یکی از محورهای اصلی گفتگوهای پارلمانی در اتحادیه اروپا تبدیل شده است.
