تحلیل زیرساختی ناترازی شبکه برق؛ آیا قطع اینترنت، شناسنامه پنهان ماینرهای رمزارز در ایران است؟

گزارش اخیر مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی، پرده از حقیقتی تلخ اما قابل‌تحلیل در پیوند میان زیرساخت‌های اینترنت و شبکه توزیع برق ایران برداشته است. تحلیل دقیق داده‌های مصرف برق در دوره‌های قطع سراسری اینترنت در سال ۱۴۰۴، نشان می‌دهد که پایداری شبکه توزیع انرژی، به‌طور مستقیم با دسترسی به پهنای باند بین‌المللی گره خورده است؛ حقیقتی که ۹۲۷ مگاوات از توان شبکه را درگیر فعالیت‌های استخراج رمزارز نشان می‌دهد.

مهندسی معکوس مصرف انرژی از دریچه داده‌های شبکه

مرکز پژوهش‌های مجلس با هوشمندی، وقایع مربوط به قطعی سراسری اینترنت در دی‌ماه ۱۴۰۴ را به عنوان یک «آزمایش طبیعی» در مدل‌سازی اقتصادی به کار گرفته است. با توجه به اینکه در فصل زمستان، بارهای سرمایشی (Cooling Load) حذف شده و رفتارهای مصرفی خانگی و صنعتی ثبات نسبی دارند، افت ناگهانی بار شبکه هم‌زمان با قطع دسترسی به شبکه جهانی، به‌عنوان یک متغیر وابسته به تجهیزات استخراج رمزارز شناسایی شد. این تحلیل ثابت کرد که الگوی مصرف ماینرها نه تنها پیوسته (Continuous) است، بلکه وابستگی مطلق به برقراری ارتباط با استخرهای استخراج (Mining Pools) از طریق پروتکل‌های اینترنتی دارد.

تحلیل آماری و ابعاد ناترازی توان

بر اساس محاسبات انجام‌شده در بازه زمانی ۸ ساعته پس از قطع اینترنت در ۱۸ دی‌ماه ۱۴۰۴، مشخص شد که میانگین کاهش بار پایه شبکه، عددی معادل ۸۱۸ مگاوات بوده و در مدل‌های تکمیلی و متمرکز بر ساعات ۳ تا ۵ صبح (ساعات کم‌ترافیک انسانی)، این رقم به ۹۲۷ مگاوات رسیده است. این حجم از توان معادل مصرف برق ۲ میلیون و ۴۸۰ هزار خانوار است که به‌صورت شبانه‌روزی صرف فعالیت‌هایی می‌شود که در بسیاری از موارد خارج از چارچوب‌های قانونی قرار دارند.

• سهم در ناترازی تابستان: حدود ۶ درصد از کل ناترازی برق کشور در اوج مصرف تابستان ۱۴۰۴ مستقیماً به استخراج رمزارز اختصاص داشته است.
• فشار بر منابع عمومی: مصرف انرژی سالانه این بخش معادل ۸.۴۶ میلیارد کیلووات ساعت برآورد شده که با نرخ سوخت وارداتی، هزینه‌ای در حدود ۱.۴۸ میلیارد دلار به منابع عمومی تحمیل می‌کند.
• بهبود شبکه در صورت حذف: حذف این بار مصرفی می‌تواند سهم ساعات بدون ناترازی را از ۵.۲ درصد به ۳۳.۶ درصد افزایش دهد.

ضرورت انتقال به سیستم‌های پایش داده‌محور

تحلیل‌های فنی نشان می‌دهند که روش‌های سنتی نظیر قرائت قبض برق دیگر برای مدیریت ناترازی پاسخگو نیستند. راهکار برون‌رفت از این چالش، «همگرایی داده‌های زیرساختی» است. رگولاتوری برق باید با ادغام کلان‌داده‌های حاصل از دیسپاچینگ شبکه، تحلیل میزان تلفات غیرفنی در فیدرهای توزیع، و تطبیق لحظه‌ای آن با ترافیک شبکه اینترنت، به یک مدل پایش هوشمند دست یابد. در واقع، شبکه مخابراتی کشور اکنون به عنوان یکی از بازوهای اصلی شناسایی و نظارت بر بارهای غیرعادی در شبکه توزیع مطرح است.