تقابل اخلاق و الگوریتم؛ فراخوان پاپ برای بازتعریف هنر در عصر هوش مصنوعی

پاپ با تأکید بر تفاوت وجودشناختی (Ontological) میان خلاقیت انسانی و محاسبات آماری ماشین، خواستار تشکیل اتحادی نوین میان کلیسا و هنرمندان برای حفظ اصالت هنر در برابر سیطره محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی شد.

شکاف وجودشناختی: ماشین یا هنرمند؟

در دیداری که در پاییز ۱۴۰۳ در تالار کنسیسوری واتیکان برگزار شد، پاپ بر این نکته پافشاری کرد که هنر فراتر از زیبایی‌شناسی، ریشه در «جرقه انسانی» دارد؛ عنصری که در فرآیندهای محاسباتی مبتنی بر آمار که از میلیون‌ها تصویر ساخته شده توسط دیگران تغذیه می‌کنند، غایب است. این رویکرد، تقابلی بنیادین با ماهیت مولدهای تصویر هوش مصنوعی دارد که فرآیند خلاقیت را به بازتولید احتمالات ریاضی تقلیل می‌دهند.

قانون هوش مصنوعی اروپا و چالش برچسب‌گذاری

از ۱۱ مرداد ۱۴۰۳ (۲ آگوست ۲۰۲۴)، اتحادیه اروپا بر اساس قانون هوش مصنوعی (AI Act)، استفاده از نشانگرهای قابل خواندن توسط ماشین (Machine-readable marks) را برای محتوای مصنوعی الزامی کرد. با این حال، در یک تناقض قانونی، آثار هنری و طنز با کمترین سطح الزامات افشا روبرو هستند تا تجربه مخاطب مخدوش نشود. این یعنی دقیقاً حوزه‌ای که پاپ بر آن تأکید دارد، از لحاظ قانونی در منطقه خاکستری قرار گرفته است.

ناتوانی فنی در احراز اصالت

نکته فنی چالش‌برانگیز این است که نشانگرهای قابل خواندن (Watermarks) که توسط شرکت‌هایی مانند Anthropic پیاده‌سازی شده‌اند، ماهیت «فرسایشی» دارند. ابزارهای متن‌بازی که برای حذف این واترمارک‌ها توسعه یافته‌اند، تنها چند روز پس از عرضه در گیت‌هاب با استقبال گسترده (بیش از ۱۴ هزار ستاره) مواجه شدند. این موضوع نشان می‌دهد که قانون‌گذاری مبتنی بر مارک‌گذاری دیجیتال، توانایی اثبات اصالت انسانی را ندارد و عملاً تنها یک لایه حفاظتی ضعیف است.

اتحاد دوباره کلیسا و هنرمندان

پاپ معتقد است که قانون به تنهایی کافی نیست. در حالی که رگولاتوری‌های اروپایی بر «تشخیص» متمرکز شده‌اند، واتیکان به دنبال «تأیید اصالت» است. کلیسا با جمعیت ۱.۴ میلیاردی خود، بزرگترین نهاد فرهنگی است که اکنون با اتکا به مفهوم «تفاوت وجودشناختی»، خواستار یک بازنگری اخلاقی در پذیرش فناوری‌های تولیدکننده محتوا در جوامع هنری است.