تازه‌ترین تحقیقات منتشر شده در نشریه معتبر The Lancet Oncology توسط محققان آژانس بین‌المللی تحقیقات سرطان (IARC) وابسته به سازمان جهانی بهداشت (WHO)، پرده از حقیقتی تکان‌دهنده برمی‌دارد: از هر هشت مورد ابتلا به سرطان در سال ۲۰۲۴، یک مورد مستقیماً با عوامل عفونی مرتبط است. این گزارش جامع که در پاییز ۱۴۰۳ (۲۰۲۴ میلادی) منتشر شد، نشان می‌دهد که پاتوژن‌های عفونی عامل بروز ۲.۳ میلیون مورد سرطان در سراسر جهان بوده‌اند.
شناسایی عوامل بیماری‌زا و بار اپیدمیولوژیک
محققان در این مطالعه، بار بیماری ۱۲ عامل عفونی را که به عنوان کارسینوژن‌های گروه ۱ (قوی‌ترین شواهد علمی برای ایجاد سرطان) طبقه‌بندی شده‌اند، بررسی کردند. برخلاف تصور عمومی که ویروس HPV را تنها عامل اصلی می‌داند، داده‌ها نشان می‌دهند که باکتری Helicobacter pylori با ایجاد حدود ۷۶۰ هزار مورد سرطان (عمدتاً سرطان معده)، جایگاه نخست را در لیست عوامل عفونی سرطان‌زا به خود اختصاص داده است. ویروس HPV با ۷۵۰ هزار مورد در رتبه دوم قرار دارد و پس از آن هپاتیت B و C با مجموع بیش از ۴۰۰ هزار مورد، نقش پررنگی در شکل‌گیری سرطان‌های کبد ایفا می‌کنند.
چرا مدیریت عفونت‌ها کلید پیشگیری از سرطان است؟
تفاوت اساسی این مطالعه با گزارش‌های پیشین، تأکید بر قابلیت پیشگیری است. بخش قابل‌توجهی از این ۲.۳ میلیون مورد سرطان، «قابل پیشگیری» یا «درمان‌‌پذیر» هستند. پروتکل‌های فعلی شامل موارد زیر است:
- واکسیناسیون گسترده علیه HPV برای جلوگیری از سرطان‌های دهانه رحم و سایر نواحی مرتبط.
- واکسیناسیون هپاتیت B و استفاده از داروهای ضدویروسی جدید که عملاً هپاتیت C را به طور کامل درمان می‌کنند.
- درمان باکتری H. pylori با استفاده از رژیم‌های آنتی‌بیوتیکی دقیق.
- استفاده از پروفیلاکسی پیش از مواجهه (PrEP) برای کنترل HIV و جلوگیری از عوارض ثانویه.
خلاصه داده‌های آماری ۲۰۲۴
- مجموع سرطان‌های ناشی از عفونت: ۲.۳ میلیون مورد (۱۲٪ کل سرطان‌ها)
- پیشتاز عوامل (باکتریایی): Helicobacter pylori (۷۶۰ هزار مورد)
- پیشتاز عوامل (ویروسی): HPV (۷۵۰ هزار مورد)
- عوامل ویروسی کبد: هپاتیت B و C (مجموعاً ۴۰۰+ هزار مورد)
چالش‌های نظام سلامت در مسیر کنترل عفونت
دکتر هریت رامگی، از محققان ارشد IARC، تصریح می‌کند که اگرچه ابزارهای علمی وجود دارند، اما اجرای آن‌ها در مقیاس جهانی با چالش‌های ساختاری روبروست. در حالی که کشورهایی مانند اسپانیا و دانمارک مسیر رسیدن به پوشش ۹۰ درصدی واکسیناسیون HPV را طی می‌کنند، در بسیاری از کشورهای توسعه‌یافته و در حال توسعه، به دلیل موانع اجتماعی، سیاست‌های نادرست و نرخ پایین واکسیناسیون، این پتانسیل پیشگیرانه نادیده گرفته می‌شود. کاهش نرخ واکسیناسیون در برخی مناطق به دلیل جریانات ضد واکسن، ریسک بازگشت بار بیماری‌های عفونی و به تبع آن، جهش آمار سرطان‌های قابل‌پیشگیری را به همراه دارد.
نتیجه‌گیری
یافته‌های این مطالعه نشان می‌دهد که برای کاهش بار جهانی سرطان، باید از رویکرد صرفاً درمانی به سمت مدیریت و کنترل عفونت‌های سیستمیک حرکت کرد. استراتژی‌های بهداشت عمومی باید بر دسترسی عادلانه به واکسن‌ها، بهبود استانداردهای بهداشتی برای دفع انگل‌های مرتبط با ماهی‌های آب شیرین و غربالگری دقیق‌تر برای شناسایی عفونت‌های مزمن متمرکز شود تا سهم ۱۲ درصدی عفونت‌ها در ابتلا به سرطان به حداقل برسد.
