در واقعه‌ای غیرمنتظره که چالش‌های مدیریت زباله‌های فضایی را بار دیگر به صدر اخبار حوزه هوافضا آورده است، یکی از ماهواره‌های جاسوسی قدیمی ایالات متحده موسوم به USA-32 در مدار زمین متلاشی شد. این ماهواره که با نام کد «FARRAH III» شناخته می‌شد، پس از دهه‌ها فعالیت در مدار، در اواخر شهریور ۱۴۰۵ دچار رویداد فروپاشی (Fragmentation Event) شد و ابری از قطعات سرگردان را در مدار پایین زمین (LEO) ایجاد کرد.
تاریخچه و ماموریت ماهواره FARRAH III
ماهواره USA-32 در تاریخ ۱۵ شهریور ۱۳۶۷ با استفاده از پرتابگر Titan II SLV در مدار قرار گرفت. این ماهواره بخشی از یک برنامه طبقه‌بندی شده توسط دفتر شناسایی ملی ایالات متحده (NRO) بود. برخلاف مدل‌های اولیه که ساختاری جعبه‌ای داشتند، سری FARRAH III به شکل استوانه‌ای طراحی شده بود که به دلیل ظاهر خاصش به «قوطی تن» مشهور شد. ماموریت اصلی این کلاس از ماهواره‌ها، استراق سمع فرکانس‌های رادیویی شوروی سابق و جمع‌آوری سیگنال‌های راداری در بازه فرکانسی ۲ تا ۱۸ گیگاهرتز بود.
تحلیل فنی رویداد فروپاشی
بر اساس گزارش «نیروی فضایی ایالات متحده» (U.S. Space Force)، این فروپاشی در تاریخ ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ در ارتفاع تقریبی ۷۷۵ کیلومتری از سطح زمین رخ داد. اگرچه علت دقیق این حادثه هنوز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد، اما متخصصان احتمال می‌دهند یکی از سه عامل زیر مسبب این انفجار بوده باشد:
- انفجار مخازن سوخت: وجود سوخت باقی‌مانده در مخازن تحت‌فشار که پس از دهه‌ها می‌تواند ناپایدار شده و منجر به انفجار شود.
- خرابی باتری‌ها: نقص فنی در سلول‌های باتری ماهواره که در ماهواره‌های بازنشسته بسیار شایع است.
- برخورد با زباله‌های فضایی: برخورد احتمالی با یک قطعه ریز از سایر زباله‌های فضایی که در مدار LEO در حال چرخش هستند.
مشخصات فنی و وضعیت ماهواره
- نام عملیاتی: FARRAH III / USA-32
- تاریخ پرتاب: ۱۵ شهریور ۱۳۶۷ (۵ سپتامبر ۱۹۸۸)
- ارتفاع حادثه: حدود ۷۷۵ کیلومتر (۴۸۰ مایل)
- کاربرد اصلی: شنود الکترونیک (ELINT) و تحلیل سیگنال‌های راداری
- نوع حادثه: Fragmentation Event (فروپاشی ناگهانی در مدار)
خطرات زیست‌محیطی در مدار زمین
فروپاشی ماهواره USA-32 در ارتفاع ۷۷۵ کیلومتری، از این جهت نگران‌کننده است که این لایه از مدار به دلیل نبود اصطکاک جوی کافی، می‌تواند زباله‌های فضایی را برای دهه‌های متمادی نگه دارد. شرکت‌های خصوصی نظارت فضایی مانند s2a systems از همان ساعات اولیه ردیابی، پراکندگی قطعات در بخش وسیعی از مدار را تأیید کردند. اگرچه تا این لحظه تهدید مستقیمی برای سایر ماهواره‌های فعال گزارش نشده است، اما هر قطعه جدید در مدار، احتمال بروز برخوردهای زنجیره‌ای موسوم به «سندروم کسلر» (Kessler Syndrome) را افزایش می‌دهد.
نتیجه‌گیری
این حادثه یادآور ضرورت بازنگری در پروتکل‌های پایان عمر (End-of-Life) ماهواره‌هاست. بسیاری از فضاپیماهای دوران جنگ سرد فاقد سیستم‌های دفع زباله یا بازگشت به جو (Deorbiting) بوده‌اند. با آزاد شدن اسناد طبقه‌بندی شده برنامه FARRAH توسط NRO، ما اکنون درک بهتری از قابلیت‌های جاسوسی این ماهواره‌ها داریم، اما متأسفانه راهکار عملی برای خنثی‌سازی خطراتی که این بقایای فلزی برای زیرساخت‌های مدرن ارتباطی و اینترنتی ایجاد می‌کنند، همچنان محدود است.
