پروژه محبوب KDE در آستانه سی‌سالگی خود، دومین و آخرین نسخه بتا از محیط دسکتاپ Plasma 6.8 را منتشر کرد. این انتشار که برای عرضه نهایی در ۲۲ مهر ۱۴۰۵ (۱۴ اکتبر ۲۰۲۶ میلادی) هم‌زمان با سالگرد سی‌سالگی KDE برنامه‌ریزی شده است، یک نقطه عطف تاریخی و ساختاری بزرگ در اکوسیستم لینوکس محسوب می‌شود: حذف کامل و رسمی نشست دسکتاپ X11 و مهاجرت تمام‌عیار به پروتکل نمایش Wayland. در کنار این تغییر ساختاری، احیای تم محبوب Oxygen و معرفی پروژه جذاب Klassik برای بازسازی تجربه سنتی KDE 3 روی پشته مدرن Qt 6، توجه بسیاری از توسعه‌دهندگان و کاربران قدیمی را به خود جلب کرده است.
گذار کامل به Wayland و حذف نشست دسکتاپ X11
نسخه Plasma 6.8 نخستین انتشار از این محیط دسکتاپ است که به طور کامل گزینه‌ی اجرا در قالب یک نشست (Session) نیتیو X11 را کنار می‌گذارد. در نسخه قبلی یعنی Plasma 6.7، امکان نصب و اجرای نشست X11 به عنوان یک گزینه اختیاری وجود داشت، اما از نسخه ۶.۸، خود محیط دسکتاپ به صورت مستقیم و انحصاری روی پروتکل Wayland اجرا می‌شود. با این حال، توسعه‌دهندگان تضمین کرده‌اند که برنامه‌های قدیمی بر پایه X11 بدون هیچ اختلالی و از طریق لایه واسط XWayland به کار خود ادامه خواهند داد.
این تصمیم نشان‌دهنده پختگی پروتکل Wayland و مدیریت پنجره KWin در مدیریت نرخ نوسازی متغیر، مدیریت رنگ مدرن و مقیاس‌دهی کسرایی (Fractional Scaling) است. جامعه توسعه‌دهندگان KDE از آبان ۱۴۰۴ (نوامبر ۲۰۲۵) هشدارهای لازم مبنی بر حذف X11 را اعلام کرده بودند و اکنون این پلتفرم آماده است تا پشته نمایش لینوکس را وارد عصر جدیدی کند.
مشخصات و تغییرات کلیدی KDE Plasma 6.8
- تاریخ انتشار نهایی: ۲۲ مهر ۱۴۰۵ (هم‌زمان با سی‌سالگی رسمی KDE)
- پروتکل نمایش پیش‌فرض و انحصاری: Wayland (پشتیبانی از برنامه‌های X11 از طریق XWayland)
- موتور تم Union: پشتیبانی اولیه از برنامه‌های QtWidgets مانند مدیر فایل Dolphin و ویرایشگر متن Kate
- طراحی بصری: بازسازی و بهینه‌سازی تم کلاسیک و محبوب Oxygen
- فریم‌ورک پایه: Qt 6.x و KDE Frameworks 6
پروژه Klassik: بازسازی KDE 3 روی پشته مدرن Qt 6
برای کاربرانی که علاقه یا حس نوستالژی نسبت به ظاهر دسکتاپ‌های دهه ۲۰۰۰ میلادی دارند، پروژه جدیدی به نام Klassik معرفی شده است. پروژه Klassik برخلاف فورک‌های مرسوم، یک پورت یا فورک مستقیم از کدبیس قدیمی نیست؛ بلکه به صورت کامل رفتار و ظاهر دسکتاپ محبوب KDE 3 (که بین سال‌های ۱۳۸۱ تا ۱۳۸۷ شمسی فعال بود) را بر پایه فناوری‌های مدرن Plasma 6، فریم‌ورک Qt 6 و Qt Quick از نو پیاده‌سازی می‌کند.
این پروژه اجزای نوستالژیک زیر را با پشتیبانی نیتیو از Wayland و مقیاس‌دهی کسرایی بازسازی کرده است:
- پنل اصلی و منوی سنتی K Menu
- ابزارهای Quicklaunch و Task Manager کلاسیک
- دکمه‌های خروج و قفل به سبک دهه هشتاد شمسی
- ساعت دیجیتال و ویجت‌های نوستالژیک KDE 3.x
مروری بر فورک‌های تاریخ‌ساز و جایگزین‌های X11
حذف X11 و تغییرات مداوم در KDE باعث شده پروژه‌های موازی دیگری نیز برای پاسخ به نیازهای متفاوت کاربران شکل بگیرد یا فعال بماند:
۱. پروژه Sonic Desktop: اگر سیستم شما بر پایه Plasma مدرن است اما همچنان نیازمند نشست نیتیو X11 هستید، پروژه جدید Sonic انتخابی مناسب است. این پروژه با ایجاد یک فورک اختصاصی از مدیر پنجره KWin به نام Sonic-win، پشتیبانی از X11 را حفظ کرده است.
۲. محیط Trinity Desktop (TDE): قدیمی‌ترین و پایدارترین فورک KDE 3 که به جای Qt 6، فورک اختصاصی خود از Qt 3 را با نام TQt نگهداری می‌کند. آخرین نسخه آن یعنی 14.1.6 در فروردین ۱۴۰۵ منتشر شد.
۳. پروژه MiDesktop: یک فورک نادر که به گذشته‌های بسیار دور بازمی‌گردد و نسخه KDE 1.1.2 (آخرین نسخه قرن بیستم) را با استفاده از ابزار سیستم‌عامل Osiris (فورک Qt 2.3.2) احیا کرده است.
