جدیدترین ارزیابی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس شورای اسلامی نشان می‌دهد که توان مصرفی تجهیزات استخراج رمزارز در ایران رقمی بین ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات است. این حجم بالای مصرف در ماه‌های گرم سال، سهمی ۱۴ درصدی در کسری انرژی ماهانه اوج تابستان داشته و هزینه‌های هنگفتی بر زیرساخت‌های سوخت و شبکه توزیع برق کشور تحمیل می‌کند؛ مسأله‌ای که ابعاد فنی، رگولاتوری و اقتصادی متعددی برای اقتصاد دیجیتال و مراکز داده به همراه دارد.
تحلیل دقیق توان مصرفی و روش‌های سنجش بار شبکه
بر اساس گزارش تحلیلی مرکز پژوهش‌های مجلس، توان مصرفی دستگاه‌های ماینینگ در ایران بین ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات تخمین زده می‌شود. کارشناسان و تحلیل‌گران بازوهای پژوهشی برای دستیابی به این آمار از دو متدولوژی مجزا استفاده کرده‌اند: نخست، محاسبه سهم ایران از نرخ هش کل (Hashrate) شبکه جهانی بیت‌کوین و سایر رمزارزها، و دوم، تحلیل رفتاری الگوی مصرف برق در زمان اختلالات و قطعی‌های سراسری اینترنت.
یکی از داده‌های کلیدی در این گزارش، بررسی تغییرات بار شبکه برق در دی‌ماه ۱۴۰۴ پس از بروز قطعی سراسری اینترنت است. داده‌های آماری ثبت‌شده نشان می‌دهند که در بازه زمانی بین ساعت ۳ تا ۵ صبح، بار پایه شبکه برق کشور ناگهان با افت ۹۲۷ مگاواتی مواجه شده است. اگرچه بخشی از این افت به دلیل از مدار خارج شدن یا کاهش بار پردازشی دیتاسنترها و میزبانی وب بوده است، اما بخش عمده آن به قطع ارتباط تجهیزات ماینینگ با استخرهای استخراج (Mining Pools) بازمی‌گردد.
ابعاد سوخت، آسیب‌های محیط زیستی و بار مالی بر اقتصاد انرژی
استخراج رمزارزها نیازمند تامین پایدار انرژی الکتریکی است. بر اساس آمارهای منتشر شده، مصرف ماهانه استخراج رمزارزها در کشور به نزدیک ۷۰۰ میلیون کیلووات‌ساعت می‌رسد. تامین این میزان انرژی از طریق نیروگاه‌های حرارتی سالانه به حدود ۸.۴۶ میلیارد کیلووات‌ساعت برق، ۲.۱ میلیارد مترمکعب معادل گاز یا ۲ میلیارد لیتر گازوئیل نیاز دارد.
اگر این حجم از سوخت با گازوئیل وارداتی و نرخ حدودی ۷۰ سنت به ازای هر لیتر محاسبه شود، بار مالی سالانه سوخت مورد نیاز ماینینگ بالغ بر ۱.۵ میلیارد دلار خواهد بود. این رقم هنگفت تنها مربوط به سوخت مصرفی نیروگاه‌ها بوده و خسارت‌های جانبی ناشی از قطعی برق صنایع، افت ولتاژ شبکه و استهلاک تجهیزات انتقال برق در آن لحاظ نشده است.
جدول خلاصه آماری و شاخص‌های فنی مصرف ماینینگ
- توان مصرفی کل ماینرها: ۹۳۰ تا ۱۲۰۰ مگاوات
- سهم در ناترازی برق اوج تابستان: ۱۴ درصد (معادل ۶ درصد کل ناترازی کشور)
- بار مالی سالانه سوخت نیروگاهی: ۱.۵ میلیارد دلار (معادل ۲ میلیارد لیتر گازوئیل)
- افت بار شبکه در زمان قطعی اینترنت (دی ۱۴۰۴): ۹۲۷ مگاوات
- میزان مصرف غیرمجاز کشف‌شده توسط توانیر: ۲۵۰۰ مگاوات (و تخمین همین میزان کشف‌نشده)
چالش‌های رگولاتوری، شناسایی زیرساخت‌های غیرمجاز و تاثیر بر مراکز داده
از منظر رگولاتوری و تعرفه‌گذاری، استخراج رمزارز در بخش خانگی به دلیل پلکان‌های بالای تعرفه‌ای توجیه اقتصادی ندارد؛ اما استفاده از تعرفه‌های یارانه‌ای در بخش‌های صنعتی، کشاورزی و تجاری همچنان سودآوری بالایی برای فعالان غیرمجاز ایجاد می‌کند. شرکت توانیر تاکنون حدود ۲۵۰۰ مگاوات ظرفیت استخراج غیرمجاز را شناسایی و جمع‌آوری کرده است، اما برآوردها نشان می‌دهد معادل همین میزان مصرف نیز همچنان در پنهانکاری به فعالیت خود ادامه می‌دهند.
از سوی دیگر، فشار بر شبکه برق موجب افت ولتاژهای شدید در زون‌های صنعتی شده که مستقیم بر پایداری فعالیت مراکز داده (Data Centers)، ارائه‌دهندگان خدمات ابری وزیرساخت‌های ارتباطی کشور اثر منفی می‌گذارد. راهکار پیشنهادی در گزارش‌های کارشناسی، سوق دادن فعالیت‌های قانونی ماینینگ به سمت نیروگاه‌های تجدیدپذیر، استفاده از گازهای مشعل (Flare Gas) و ارتقای مکانیزم‌های پایش هوشمند شبکه برق است.
