چرخش استراتژیک در زیرساخت دارایی‌های دیجیتال؛ راهبرد قزاقستان برای احیای ماینینگ با گاز فلر و درس‌هایی برای اقتصاد انرژی ایران

صنعت استخراج دارایی‌های دیجیتال در آسیای مرکزی بار دیگر در آستانه یک تحول ساختاری قرار گرفته است. دولت قزاقستان با اتخاذ استراتژی جدیدی مبنی بر استفاده از گازهای مشعل (Flare Gas) حاصل از استخراج نفت، در صدد احیای صنعت ماینینگ رمزارز و رفع چالش‌های ناشی از فشار بر شبکه سراسری برق خود است. این تصمیم که پس از صدور فرمان ریاست‌جمهوری این کشور اجرایی می‌شود، مدلی نوین از همگرایی صنعت انرژی و زیرساخت‌های پردازشی دیجیتال را پیش روی فعالان این حوزه در سطح بین‌المللی و منطقه‌ای قرار می‌دهد.

پیشینه چالش‌های زیرساختی و چرایی تغییر رگولاتوری در قزاقستان

کشور قزاقستان در سال ۱۴۰۰ (۲۰۲۱ میلادی) به یکی از قطب‌های اصلی استخراج بیت‌کوین در جهان تبدیل شد. با این حال، ورود بی‌رویه مزارع استخراج و مصرف بی‌سابقه انرژی، فشار مضاعفی بر شبکه توزیع و نیروگاه‌های فرسوده این کشور وارد کرد. این بحران زیرساختی، دولت را مجبور به اعمال سیاست‌های انقباضی، افزایش تعرفه‌ها و برگزاری مزایده‌های محدودکننده کرد که در نهایت منجر به مهاجرت گسترده ماینرها از این کشور شد.

اکنون با ابلاغ چارچوب‌های جدید قانونی تحت عنوان «اقدامات مربوط به تشویق و توسعه صنعت دارایی‌های دیجیتال»، قزاقستان گام بزرگی برای تغییر پارادایم تولید انرژی پردازشی برداشته است. بر اساس لایحه جدید، شرکت‌های فعال در حوزه فناوری‌های بلاک‌چین و ماینینگ می‌توانند به‌جای اتکا به شبکه سراسری برق، مستقیم به منابع انرژی اتلاف‌شده در میدان‌های نفتی متصل شوند.

معماری فنی بهره‌برداری از گاز فلر در دیتاسترهای پردازشی

از منظر مهندسی شبکه و زیرساخت، گاز فلر (Flare Gas) یا گاز سوزانده‌شده در مشعل‌های نفتی، محصول جانبی استخراج نفت خام است که به دلیل نبود زیرساخت انتقال، سال‌ها بدون استفاده سوخته و موجب آلودگی زیست‌محیطی می‌شد. در مدل جدید، ماینرها با سرمایه‌گذاری بر روی ژنراتورهای پایه گازی (Gas Generators) و تجهیزات تبدیل انرژی در محل میدان‌های نفتی (On-site Generation)، برق مورد نیاز دیتاسترهای خود را به طور مستقل تأمین می‌کنند.

طبق اعلام رسمی انجمن بلاک‌چین و ماینینگ قزاقستان، حجم گاز فلر تولیدی در ۶۰ میدان نفتی این کشور ظرفیت تولید سالانه ۱.۲ تا ۱.۳ تراوات‌ساعت (TWh) برق پایدار را دارد. این مدل پایدار فنی دارای ویژگی‌های زیر است:

• جداسازی از شبکه سراسری (Off-Grid Mining): حذف کامل فشار بر شبکه برق شهری و صنعتی و جلوگیری از قطعی‌های ناخواسته.
• ثبات نرخ انرژی: تثبیت هزینه برق مصرفی ماینرها در بلندمدت و رهایی از نوسانات تعرفه‌های دولتی.
• کاهش جریمه‌های زیست‌محیطی: معافیت شرکت‌های نفتی از هزینه‌ها و جریمه‌های سنگین مربوط به آلایندگی سوزاندن گاز.

تحلیل اقتصادی و ابعاد رگولاتوری برای کسب‌وکارهای دیجیتال

این اقدام قزاقستان یک مدل هم‌افزایی برد-برد میان صنایع سنتی انرژی و اقتصاد دیجیتال خلق کرده است. نهادهای رگولاتوری از جمله وزارت هوش مصنوعی و توسعه دیجیتال قزاقستان در حال تدوین دستورالعمل‌های شفاف برای اخذ مالیات، اعطای مجوزهای شفاف و تعیین چارچوب‌های فنی اتصال ژنراتورها به مراکز داده پردازشی هستند.

از سوی دیگر، این رویکرد می‌تواند الگو و درس مهمی برای سیاست‌گذاران حوزه انرژی و ارتباطات در ایران باشد. ایران نیز به عنوان یکی از صاحبان بزرگ منابع گازی و دارنده حجم بالای گاز فلر در منطقه، با چالش‌های مشابهی در زمینه ناترازی برق در فصل تابستان و محدودیت‌های ماینینگ مواجه است. به‌کارگیری سازوکارهای مشابه، علاوه بر خلق ثروت و درآمدزایی ارزآور، به پایداری شبکه ملی برق و توسعه مراکز داده بومی نیز کمک شایانی خواهد نمود.

در نهایت، تغییر ریل قزاقستان از محدودسازی به سمت مدیریت هوشمند منابع انرژی اتلافی، نشان‌دهنده بلوغ رگولاتوری در مواجهه با فناوری‌های نوین است؛ رویکردی که توسعه زیرساخت‌های محاسباتی را نه به عنوان یک تهدید، بلکه به عنوان ابزاری برای بهینه‌سازی مصرف انرژی در نظر می‌گیرد.