در روزهای اخیر، اکوسیستم نوپای فین‌تک ایران با یک بحران اعتمادساز و چالش رگولاتوری پیچیده در حوزه پلتفرم‌های معاملات آنلاین طلا مواجه شده است. تقابل میان پلتفرم «میلی» و بانک مرکزی جمهوری اسلامی ایران بر سر دسترسی به ذخایر فیزیکی طلا در خزانه‌های بانکی، پرسش‌های بنیادینی را پیرامون امنیت دارایی‌های دیجیتال و چارچوب‌های قانونی فعالیت این کسب‌وکارهای نوین ایجاد کرده است.
ریشه‌های بحران: تعارض در دسترسی به دارایی‌های فیزیکی
ماجرا از مهرماه ۱۴۰۳ با انتشار گزارش‌هایی مبنی بر تاخیر در تسویه مطالبات کاربران پلتفرم میلی آغاز شد. این پلتفرم که با مدل کسب‌وکار مبتنی بر پشتوانه فیزیکی طلا فعالیت می‌کند، محدودیت‌های اعمال شده بر دسترسی به ذخایر خود در بانک کارگشایی را عامل اصلی اختلال در فرآیند تسویه اعلام کرد. در واقع، معماری عملیاتی چنین پلتفرم‌هایی بر این فرض استوار است که دارایی‌های کاربران به صورت ۱:۱ با طلا در خزانه‌های امن پشتیبانی می‌شود؛ بنابراین، هرگونه اختلال در دسترسی به این خزانه‌ها، مستقیماً «نقدشوندگی» (Liquidity) دارایی دیجیتال کاربران را هدف قرار می‌دهد.
تحلیل حقوقی و نهادی: مرزهای مداخله بانک مرکزی
واکنش بانک مرکزی به نامه منتشر شده از سوی شرکت سرمایه زرین ماندگار (میلی) به دبیر شورای عالی امنیت ملی، نشان‌دهنده یک فضای غبارآلود در حوزه رگولاتوری است. بانک مرکزی با تکذیب ادعای منتسب به این پلتفرم، بر استقلال سیاست‌های خود تاکید ورزید. نکته کلیدی در این میان، تمایز میان «مجوزهای فعالیت» و «تضمین دسترسی به منابع در بانک‌های عامل» است. از منظر حقوقی، نهادهای مالی که خدمات امانی (Custodial Services) ارائه می‌دهند، در زمان بروز مشکل با نهادهای بالادستی، با ریسک عملیاتی سنگینی مواجه می‌شوند که می‌تواند منجر به بحران اعتماد در جامعه کاربران شود.
پیامدهای فنی و اعتماد برای اقتصاد دیجیتال
مدل کسب‌وکار فین‌تک‌هایی که بر بستر دارایی‌های واقعی (RWA – Real World Assets) فعالیت می‌کنند، نیازمند شفافیت حداکثری است. وقتی یک پلتفرم دیجیتال برای تامین تعهدات خود به زنجیره‌ای از بانک‌ها و خزانه‌های سنتی وابسته است، این زنجیره به «نقطه شکست واحد» (Single Point of Failure) تبدیل می‌شود. برای جلوگیری از تکرار چنین بحران‌هایی، ضرورت دارد که علاوه بر رگولاتوری دارایی‌های دیجیتال، استانداردهای «اثبات ذخایر» (Proof of Reserves) به صورت شفاف و عمومی توسط نهادهای ناظر تدوین گردد.
مشخصات و ابعاد بحران
- ماهیت مناقشه: دسترسی به ذخایر فیزیکی طلا در خزانه‌های بانکی به عنوان پشتوانه تراکنش‌های دیجیتال.
- بازیگران کلیدی: پلتفرم میلی (شرکت سرمایه زرین ماندگار)، بانک مرکزی، بانک کارگشایی و دبیرخانه شورای عالی امنیت ملی.
- پیامد اصلی: ریسک تاخیر در تسویه مطالبات کاربران به دلیل محدودیت‌های دسترسی بانکی.
- ضرورت فنی: پیاده‌سازی مکانیزم‌های اثبات ذخایر و قراردادهای هوشمند شفاف جهت تضمین دارایی کاربران.
نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده
بحران میلی یک زنگ خطر برای تمامی کسب‌وکارهای حوزه دارایی‌های دیجیتال در ایران است. شفافیت در تعامل با نهادهای بالادستی و ارائه تضمین‌های کافی به کاربران، تنها راه حفظ پایداری در این بازار است. نهادهای رگولاتور نیز باید هرچه سریع‌تر نسبت به تدوین پروتکل‌های مشخص برای پلتفرم‌های مبتنی بر طلا اقدام کنند تا تعارض میان ساختارهای سنتی بانکی و ماهیت منعطف فناوری‌های مالی، بیش از این به حقوق کاربران آسیب نرساند.
