گزارش اخیر «صندوق بین‌المللی پول» (IMF) با بررسی دقیق جریان‌های سرمایه در حوزه فناوری، زنگ خطر جدی را برای اقتصاد جهانی به صدا درآورده است. این نهاد مالی بین‌المللی هشدار می‌دهد که وابستگی فزاینده بازارهای مالی به صنعت هوش مصنوعی، پتانسیل ایجاد یک اثر دومینویی مخرب را دارد که می‌تواند تا سال ۱۴۰۷ (۲۰۲۸ میلادی) منجر به کاهش رشد تولید ناخالص داخلی (GDP) و تلاطم گسترده در بازارهای سرمایه شود.
شکاف میان «هسته اصلی» و بازیگران پیرامونی
IMF در گزارش «ثبات مالی جهانی» خود، تفکیک صریحی میان شرکت‌های «هسته» (Core) و سایر بازیگران این اکوسیستم قائل شده است. شرکت‌های هسته شامل تولیدکنندگان تراشه‌های پیشرفته مانند NVIDIA، TSMC و AMD و همچنین تأمین‌کنندگان حافظه و ذخیره‌سازی مانند SK Hynix و Micron هستند. این شرکت‌ها در واقع «فروشندگان بیل در تب طلا» محسوب می‌شوند که به دلیل تقاضای بی‌پایان، ظرفیت تولید خود را برای سال‌های آتی پیش‌فروش کرده‌اند. با این حال، ریسک اصلی نه در این غول‌های تولیدی، بلکه در شرکت‌های ضعیف‌تر و جریان‌های بدهی‌محوری نهفته است که در اطراف این هسته شکل گرفته‌اند.
چرخه اقتصاد مجازی و وابستگی به بدهی
یکی از یافته‌های نگران‌کننده این گزارش، بررسی ۱۴ تراکنش عمومی از سال ۱۴۰۲ (۲۰۲۳ میلادی) است. این تحلیل نشان می‌دهد که ۳۰۰ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری در شرکت‌های هوش مصنوعی «ضعیف از نظر مالی» (که عمدتاً توسط ابرمقیاس‌دهندگان یا Hyperscalers تأمین شده)، به همراه ۶۵۰ میلیارد دلار بدهی، منجر به ثبت ۱.۴ تریلیون دلار درآمد اسمی شده است. این گردش مالی دایره‌ای، در عمل به تمرکز منابع در تعداد محدودی از شرکت‌ها منجر شده است که اگر یکی از آن‌ها با شکست مواجه شود، کل زنجیره تأمین مالی متزلزل خواهد شد.
اهرم‌های مالی و خطر بازخورد منفی
صندوق بین‌المللی پول تأکید می‌کند که صندوق‌های پوشش ریسک (Hedge Funds) به طور فزاینده‌ای به استقراض مارجین و موقعیت‌های اهرمی (Leveraged) روی آورده‌اند. طبق داده‌های گزارش، سهم سهام‌های انفرادی در ETFهای اهرمی به ۲۸ درصد افزایش یافته است که بخش بزرگی از آن به دلیل تقاضای هیجانی برای سهام‌های حوزه تکنولوژی است. در صورت کاهش ناگهانی ارزش این سهام، issuersهای ETF مجبور به فروش انبوه دارایی‌ها خواهند شد که خود باعث یک «بازخورد منفی» (Feedback Loop) و تشدید سقوط بازار می‌شود.
شاخص‌های کلیدی ریسک مالی AI تا سال ۱۴۰۷
- افت پیش‌بینی شده تولید ناخالص داخلی (GDP): ۰.۴ درصد
- افت پیش‌بینی شده سرمایه‌گذاری: ۱.۳ درصد
- افت پیش‌بینی شده مصرف: ۰.۶ درصد
- وضعیت ابرمقیاس‌دهندگان: تشکیل ۱۰ درصد از اوراق قرضه با درجه سرمایه‌گذاری (افزایش از کمتر از ۱ درصد در سال ۱۴۰۳)
آیا سیستم بانکی تاب‌آوری لازم را دارد؟
اگرچه گزارش اشاره می‌کند که آزمایش‌های استرس مالی نشان‌دهنده تاب‌آوری نسبی بانک‌ها در برابر شوک‌های انرژی و تورم است، اما سطح بالای بدهی در صنعت هوش مصنوعی می‌تواند این معادلات را برهم بزند. ابرمقیاس‌دهندگان اکنون به شدت درگیر وام‌گیری برای تأمین هزینه‌های سرسام‌آور سخت‌افزارهای پردازشی هستند. نتیجه‌گیری نهایی IMF این است که چنانچه سرمایه‌گذاری‌ها در هوش مصنوعی به بازدهی عملیاتی مورد انتظار منجر نشوند، احتمال وقوع یک اصلاح ساختاری عمیق در بازارها اجتناب‌ناپذیر خواهد بود.
