مکس هوداک، مدیرعامل شرکت Science Corporation و هم‌بنیان‌گذار سابق Neuralink، در رویداد TechCrunch Disrupt ۲۰۲۶ از دستیابی به یک نقطه عطف پزشکی خبر داد: موفقیت در کاشت تراشه بازگرداننده بینایی «PRIMA» در اولین بیمار مبتلا به بیماری ژنتیکی «استارگارت» (Stargardt disease). این دستاورد، افق‌های تازه‌ای را در حوزه رابط‌های مغز و کامپیوتر (BCI) و پروتزهای شبکیه گشوده است.
بازتعریف رابط‌های عصبی در حوزه بینایی
از منظر مهندسی پزشکی، مکس هوداک معتقد است که شبکیه چشم به عنوان بخشی از سیستم عصبی مرکزی، کاندیدای اصلی برای کاربرد فناوری‌های BCI محسوب می‌شود. برخلاف تصور عمومی که رابط‌های مغز و کامپیوتر را صرفاً ابزاری برای کنترل سیستم‌های دیجیتال می‌داند، Science Corporation این ابزارها را در قالب پروتزهای حلزونی گوش یا شبکیه بازتعریف می‌کند. در این رویکرد، مفهوم «بینایی» به عنوان پتانسیل الکتریکی در امتداد عصب بینایی در نظر گرفته می‌شود و هدف این است که با تحریک صحیح، سیگنال‌های بصری به درستی به مغز مخابره شوند.
مکانیزم عملکرد تراشه PRIMA
تراشه PRIMA یک کاشت میکرو-الکترونیک ۲ در ۲ میلی‌متری است که در لایه زیرین شبکیه چشم بیمار قرار می‌گیرد. روند عملیاتی این سیستم به شرح زیر است:
- کاشت جراحی: یک پروسه یک‌ساعته برای قرارگیری تراشه در پشت چشم، دقیقاً در محل تحلیل‌رفته‌ی گیرنده‌های نوری.
- ورودی بصری: بیمار از عینک‌های مجهز به دوربین استفاده می‌کند که تصاویر محیطی را به صورت داده‌های نوری به تراشه ارسال می‌کنند.
- تحریک الکتریکی: تراشه با ایفای نقش به عنوان گیرنده نوری مصنوعی، پیام‌ها را به لایه‌های سالم شبکیه داخلی منتقل می‌کند تا از آنجا به عصب بینایی برسد.
مشخصات فنی سیستم کاشت
- ابعاد تراشه: ۲ × ۲ میلی‌متر
- محل قرارگیری: زیر شبکیه (Subretinal)
- خروجی بصری: تصاویر سیاه و سفید با کنتراست بالا
- محیط تست: بیمارستان چشم سیدنی (استرالیا)
- قابلیت مشاهده: بهبود در تشخیص حروف و کلمات در جلسات توان‌بخشی
چالش‌های مهندسی و چشم‌انداز آینده
اگرچه دستاورد فعلی در درمان بیماران مبتلا به استارگارت (که منجر به نابینایی مرکزی می‌شود) امیدوارکننده است، هوداک بر چالش‌های پیش رو از جمله «انحنای چشم» و «میدان دید محدود» تاکید دارد. برای افزایش میدان دید، تراشه‌های نسل بعد باید ابعاد بزرگ‌تری داشته باشند که مستلزم کوچک‌تر شدن الکترودها برای دستیابی به دقت (Acuity) نزدیک به سطح طبیعی است. انتظار می‌رود طی ۵ سال آینده، این فناوری به رزولوشنی دست یابد که تفاوت بین دید مصنوعی و طبیعی را به حداقل برساند.
نگاه بلندمدت: فراتر از درمان بیماری‌ها
Science Corporation قصد دارد پس از تثبیت روش‌های درمانی فعلی برای بیماران دچار آسیب‌های بینایی و عصبی (مانند سکته‌های مغزی و بیماری‌های تحلیل‌برنده عصبی)، ماموریت اصلی خود را که «مهندسی مغز» است دنبال کند. از دیدگاه این شرکت، در آینده‌ای نه چندان دور، رابط‌های مغز و کامپیوتر نه تنها برای بازیابی سلامت، بلکه به عنوان ابزاری برای افزایش طول عمر مفید (Health span) برای افراد بالای ۶۰ سال در سطح وسیعی مورد استفاده قرار خواهند گرفت.
