داده‌های جدید منتشر شده توسط مؤسسه بین‌المللی پژوهش‌های صلح استکهلم (SIPRI) در پاییز ۱۴۰۴، پرده از تغییرات شگرف در موازنه قدرت در بازار صادرات پهپادهای نظامی برداشته است. در حالی که ایالات متحده در بازه زمانی ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۵ (۱۴۰۱ تا ۱۴۰۴) در صدر صادرکنندگان پهپادهای نظامی سنگین قرار داشته، آمار سالانه سال ۲۰۲۵ میلادی نشان‌دهنده یک چرخش راهبردی به نفع ایران است که تحلیلی عمیق از ماهیت تجهیزات و مقاصد صادراتی را می‌طلبد.
ساختار بازار و معیار سنجش SIPRI
نکته کلیدی در تحلیل این گزارش، تعریف فنی «پهپاد نظامی» در متدولوژی SIPRI است. این آمار تنها شامل پرنده‌های هدایت‌پذیر از دور با وزن حداقل ۱۵۰ کیلوگرم (حدود ۳۳۱ پوند) می‌شود. بنابراین، کوادکوپترهای تجاری و پهپادهای کوچک FPV که در میادین نبرد مدرن بسیار پرکاربرد هستند، در این محاسبات جای ندارند. طبق گزارش، ۹۷٪ از صادرات ثبت‌شده مربوط به سیستم‌های «تهاجمی یک‌طرفه» (One-way attack) است که ماهیت مصرفی و تهاجمی آن‌ها را نشان می‌دهد.
جایگاه ایران و ایالات متحده در زنجیره تامین جهانی
- مجموع صادرات (۲۰۲۲-۲۰۲۵): آمریکا ۷,۵۹۲ واحد در برابر ۶,۸۰۰ واحد ایران.
- سهم بازار: ایالات متحده و ایران مجموعاً ۸۶٪ از کل صادرات جهانی را در اختیار دارند.
- مقاصد اصلی: ۹۵٪ صادرات آمریکا به اوکراین و ۹۹٪ صادرات ایران به روسیه (عمدتاً سری شاهد-۱۳۶) ارسال شده است.
تغییر موازنه در سال ۲۰۲۵
سال ۲۰۲۵ نقطه عطفی در این آمار محسوب می‌شود. در این سال، میزان تحویل‌های ایران به ۲,۰۰۲ واحد افزایش یافت، در حالی که صادرات ایالات متحده به ۴۰۲ واحد کاهش یافت. این افت شدید در صادرات آمریکا مستقیماً با تعلیق کمک‌های نظامی به اوکراین مرتبط است. پس از این دوره، جهت‌گیری صادراتی ایالات متحده به سمت تایوان تغییر یافت که نشان‌دهنده تغییر اولویت‌های ژئوپلیتیک واشنگتن است.
ترکیه و مدل متفاوت بازاریابی پهپادی
برخلاف مدل متمرکز ایران و آمریکا بر روی مشتریان خاص، ترکیه با ۳۸۱ مورد صادرات در جایگاه پنجم قرار دارد. نکته متمایز کننده آنکارا، تنوع بالای مشتریان است؛ ترکیه به ۲۸ کشور از جمله اعضای ناتو نظیر لهستان، رومانی و کویت صادرات داشته است. سیستم Bayraktar TB2 به تنهایی ۵۸٪ از بازار پهپادهای «چندبار مصرف» (Reusable) جهان را در اختیار دارد که نشان می‌دهد ترکیه استراتژی متفاوتی را در مقایسه با سیستم‌های تهاجمی یک‌طرفه دنبال می‌کند.
نتیجه‌گیری فنی
بازار فعلی پهپادهای نظامی جهان به شدت دوقطبی است. در حالی که حجم بالای صادرات ایران و آمریکا به دلیل تقاضای شدید در دو جبهه خاص (روسیه و اوکراین) به شدت تحت تاثیر قرار گرفته، بازیگرانی نظیر ترکیه در حال توسعه یک شبکه پایدار و متنوع برای پهپادهای تاکتیکی و شناسایی-رزمی هستند. فقدان مدل‌های سبک وزن در این گزارش نشان می‌دهد که در جنگ‌های آتی، سهم پهپادهای کلاس کوچک (کمتر از ۱۵۰ کیلوگرم) احتمالاً سهم آماری بزرگتری نسبت به سیستم‌های سنگین و دوربرد خواهد داشت.
