در پی اقدامات اخیر بانک مرکزی در اعمال محدودیت‌های گسترده بر حساب‌های بانکی و وب‌سرویس‌های تسویه پلتفرم‌های تبادل دارایی دیجیتال در کشور، صرافی رمزارزی بیت‌پین از بروز اختلال و تأخیر در پردازش درخواست‌های برداشت ریالی کاربران خود خبر داد. این رخداد که پیش‌تر دامن‌گیر دیگر فعالان حوزه فین‌تک و کریپتو نیز شده بود، نشان‌دهنده فاز جدیدی از سیاست‌های انقباضی نهاد ناظر پولی در مواجهه با اقتصاد دیجیتال است.
ابعاد فنی و زیرساختی اختلال در تسویه ریالی
بر اساس بیانیه رسمی منتشرشده، محدودیت ایجادشده منحصراً معطوف به درگاه‌ها و پایانه‌های وب‌سرویس تسویه ریالی متصل به شبکه بانکی کشور است. در معماری پلتفرم‌های تبادل رمزارز داخلی، فرآیند تسویه و خروج سرمایه ریالی معمولاً از طریق ارتباط با زیرساخت‌های پرداخت‌یاری و وب‌سرویس‌های اختصاصی بانکی مبتنی بر سامانه‌های پایا و ساتنا مدیریت می‌شود. انسداد یا محدودسازی این مسیرهای ارتباطی توسط رگولاتور، مکانیزم ارسال دستور پرداخت‌های مکانیزه را مختل کرده و شرکت‌ها را ناچار به پردازش دستی یا تقسیم حواله‌ها با سقف‌های بسیار پایین‌تر می‌کند.
بیت‌پین اعلام کرده است که این اختلال به هیچ عنوان متوجه امنیت شبکه و دارایی‌های رمزارزی موجود در کیف‌پول‌های سرد و گرم (Cold and Hot Wallets) یا موجودی دفتری ریالی کاربران نیست. با این حال، انباشت درخواست‌های تسویه و کاهش پهنای باند تراکنش‌های ریالی، مستقیماً صف برداشت را طولانی‌تر ساخته و تجربه کاربری را به چالش کشیده است.
بررسی رویکرد رگولاتوری و سیاست‌های بانک مرکزی
اقدام اخیر بانک مرکزی در مسدودسازی یا اعمال محدودیت بر حساب‌های فعالان تبادل رمزارز، در ادامه تصمیمات مسبوق به سابقه پیرامون مدیریت بازار ارز و تلاش برای مهار خروج نقدینگی اتخاذ شده است. با این حال، تحلیلگران اقتصادی و فنی حوزه فین‌تک معتقدند قطع ناگهانی یا ایجاد گلوگاه در وب‌سرویس‌های رسمی بانکی، کارایی نظارتی را کاهش داده و کاربران را به سمت بازارهای غیررسمی، معاملات فردبه‌فرد (P2P) زیرزمینی و کانال‌های پرداخت خارج از تور مالیاتی و نظارتی سوق می‌دهد.
- اثر فوری: کندی جریان نقدینگی، افزایش بار پردازشی تیم‌های پشتیبانی مالی و کاهش اطمینان کاربران به مکانیزم تسویه آنلاین.
- اثر میان‌مدت: خروج بخشی از سرمایه‌ها از پلتفرم‌های بومی تحت نظارت صنفی و حرکت به سمت پلتفرم‌های نامعتبر یا غیربومی.
- اثر حقوقی و صنفی: لزوم ایجاد چارچوب مشخص و شفاف میان انجمن فین‌تک، نصر و بانک مرکزی برای جلوگیری از شوک‌های یک‌شبه به کسب‌وکارهای قانونی.
پیگیری‌های صنفی و افق حل مسئله
بیت‌پین در گزارش خود تأکید کرده که رایزنی‌ها و پیگیری‌های مستمر با نهادهای مسئول از جمله بانک مرکزی و با مشارکت تشکل‌های صنفی فناوری اطلاعات و فین‌تک آغاز شده است تا با تبیین شرایط و تضمین پروتکل‌های احراز هویت (KYC) و ضدپولشویی (AML)، امکان بازگشت فرآیند تسویه به جریان پایدار فراهم گردد. توسعه زیرساخت‌های اقتصاد نوآوری در ایران همواره نیازمند هم‌گرایی میان استانداردهای نظارتی حاکمیتی و انعطاف‌پذیری فنی است و اقداماتی از جنس اعمال مسدودیت ناگهانی، اکوسیستم تبادل دارایی دیجیتال را با ریسک‌های عملیاتی سنگین مواجه می‌سازد.
بررسی اجمالی وضعیت عملیاتی پلتفرم
- نوع محدودیت: کاهش سرعت و تأخیر در وب‌سرویس برداشت ریالی.
- وضعیت بازارهای معاملاتی: انجام معاملات و تبادلات رمزارزی بدون وقفه و طبق روال عادی.
- وضعیت ذخیره‌سازی دارایی‌ها: نگهداری امن در ساختار کیف‌پول‌های پلتفرم بدون ریسک فنی.
- مسیر پیگیری: رایزنی تشکل‌های صنفی با نهاد ناظر پولی (بانک مرکزی) جهت عادی‌سازی چرخه تسویه.
