اخترشناسان با استفاده از تلسکوپ Gemini North در هاوایی، موفق به ثبت دقیق‌ترین تصاویر از سحابی Pa 30 شده‌اند؛ بقایای ابرنواختری که ردپای تاریخی آن به مشاهدات منجمان در سال ۱۱۸۱ میلادی (حدود ۵۶۰ سال پیش از طلوع تلسکوپ) بازمی‌گردد. این دستاورد بصری، ساختارهای پیچیده و پیش‌بینی‌نشده‌ای را در دل این انفجار باستانی آشکار کرده که دیدگاه ما را نسبت به مرگ ستاره‌ای دگرگون می‌کند.
ساختارهای نوین: فراتر از رشته‌های گازی ساده
پیش از این، تصاویر ثبت‌شده از بقایای این ابرنواختر، توده‌ای از رشته‌های باریک و بلند را نشان می‌دادند که شباهت زیادی به گل قاصدک یا آتش‌بازی داشتند. با این حال، مشاهدات جدید با رزولوشن فوق‌العاده، این رشته‌ها را به شکل کاملاً متفاوتی به تصویر کشیده است. برخلاف تصور پیشین که آن‌ها را ساختاری پیوسته می‌انگاشت، اکنون مشخص شده است که این رشته‌ها از «گره‌های مرواریدی» تشکیل شده‌اند که در امتداد یک رشته قرار گرفته‌اند.
معمای مرواریدهای کیهانی
طبق مقاله منتشر شده در The Astrophysical Journal، هر یک از این گره‌های گازی دارای قطری در حدود چهار روز نوری هستند. ایلارا کایاوتزو، از همکاران این مطالعه، تأکید می‌کند که ابعاد این ساختارها به‌قدری عظیم است که کل منظومه شمسی ما می‌تواند ده بار در هر یک از این گره‌ها جای بگیرد، بدون اینکه فضای زیادی اشغال شود. نکته شگفت‌آور، یکنواختی خیره‌کننده این گره‌هاست؛ در حالی که انتظار می‌رفت پس از یک انفجار ابرنواختری پرهرج‌ومرج، شاهد توده‌هایی با شکل‌های نامنظم و پراکنده باشیم، این نظم هندسی دقیق، چالش جدیدی را برای مدل‌سازی اخترفیزیکی ایجاد کرده است.
ستاره زامبی: بازمانده‌ای از یک فاجعه کیهانی
مشخصات فنی سحابی Pa 30
- ابزار رصد: طیف‌سنج چندمنظوره Gemini (GMOS) در تلسکوپ Gemini North
- پیشینه تاریخی: مشاهده‌شده توسط منجمان چینی و ژاپنی در سال ۱۱۸۱ میلادی (۵۶۰ هجری شمسی)
- ماهیت ستاره مرکزی: ستاره زامبی (Zombie Star)؛ ستاره‌ای که برخلاف ابرنواخترهای معمول، به طور کامل نابود نشده است.
- ساختار جریان مواد: رشته‌های مرواریدی با قطر تقریبی ۴ روز نوری برای هر گره.
یکی از دلایل منحصربه‌فرد بودن Pa 30، وضعیت ستاره مرکزی آن است. در اغلب ابرنواخترهای گرماهسته‌ای، ستاره به طور کامل در جریان انفجار متلاشی می‌شود. اما در مورد Pa 30، ستاره مرکزی بقایای خود را حفظ کرده است. اخترشناسان این پدیده را «ستاره زامبی» می‌نامند. درک چگونگی بقای بخشی از ستاره پس از یک انفجار با این شدت، یکی از حوزه‌های فعال پژوهشی است که می‌تواند کلید درک تکامل ستاره‌های فشرده باشد.
پیوند میان تاریخ و رصد مدرن
Pa 30 یکی از معدود ساختارهای اخترشناسی است که پیوندی مستقیم با سوابق مکتوب بشری در هشت قرن پیش دارد. منجمان در سال ۱۱۸۱ میلادی گزارشی از ظهور یک «ستاره مهمان» در آسمان شب ارائه دادند که ماه‌ها قابل رؤیت بود. اکنون این داده‌های تاریخی، با دقت نانو-مقیاس تصاویر مدرن ترکیب شده‌اند تا نقشه راهی برای بازسازی وقایع لحظات اولیه این انفجار مهیب فراهم کنند.
