در تحولی غیرمنتظره در مهرماه ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶)، اورکات بویوک‌کوک (Orkut Büyükkökten)، خالق شبکه اجتماعی خاطره‌انگیز «اورکات»، با انتشار فراخوانی رسمی از کاربران خواست تا برای بازگرداندن این پلتفرم به فضای وب مشارکت کنند. این اقدام در حالی صورت می‌گیرد که او نسبت به تسلط الگوریتم‌های هوش مصنوعی بر شبکه‌های اجتماعی فعلی و از بین رفتن «اصالت» در تعاملات انسانی به شدت انتقاد کرده است.
تاریخچه‌ای از یک میراث دیجیتال
اورکات در سال ۱۳۸۳ (۲۰۰۴ میلادی) به عنوان یک پروژه جانبی توسط بویوک‌کوک در زمان فعالیت او در گوگل متولد شد. این پلتفرم در برزیل و هند به چنان محبوبیتی دست یافت که توانست در اوج فعالیت خود حدود ۳۰۰ میلیون کاربر فعال جذب کند. با این حال، با ظهور غول‌هایی نظیر فیس‌بوک، گوگل در نهایت در شهریور ۱۳۹۳ (سپتامبر ۲۰۱۴) تصمیم به توقف فعالیت اورکات گرفت تا تمرکز خود را بر سرویس‌هایی مانند گوگل‌پلاس و یوتیوب معطوف کند.
نقد تند بر عصر الگوریتم‌ها
بویوک‌کوک در یادداشتی در وب‌سایت Orkut.com، شبکه‌های اجتماعی مدرن را به دلیل وابستگی بیش از حد به محتوای تولید شده توسط هوش مصنوعی (AI) زیر سوال برده است. او معتقد است که تکنولوژی هوش مصنوعی اگرچه فوق‌العاده است، اما در حال حل کردن ماهیت اصلی شبکه‌های اجتماعی، یعنی «ارتباط انسان با انسان» است. هدف او بازسازی اینترنتِ اولیه است؛ جایی که تعلق خاطر و ارتباطات واقعی بر الگوریتم‌های بهینه‌سازی شده برای جلب توجه پیشی داشتند.
شکست‌های پیشین و درس‌های آموخته شده
این نخستین بار نیست که خالق اورکات برای بازگشت به عرصه شبکه‌های اجتماعی تلاش می‌کند. او در سال ۱۳۹۵ (۲۰۱۶) شبکه اجتماعی «Hello» را با تمرکز بر علایق مشترک راه‌اندازی کرد، اما این پلتفرم پس از جذب حدود ۲ میلیون کاربر در سال ۱۳۹۹ (۲۰۲۰) متوقف شد. همچنین، او در سال ۱۴۰۱ (۲۰۲۲) به توسعه پلتفرم جدیدی با استفاده از یادگیری ماشین برای تقویت جوامع اشاره کرده بود که هنوز به مرحله بهره‌برداری نرسیده است.
پارامترهای کلیدی در بازگشت اورکات
- هدف استراتژیک: احیای شبکه اجتماعی مبتنی بر هویت انسانی و اصالت ارتباطات.
- چالش اصلی: تقابل با سلطه الگوریتم‌های AI و موتورهای پیشنهاددهنده محتوا.
- وضعیت فعلی: در مرحله جمع‌آوری حمایت مردمی (Crowdsourced Support) و ثبت نام در وب‌سایت اصلی.
- پلتفرم مبدأ: پروژه اولیه توسعه یافته در اکوسیستم گوگل (۲۰۰۴).
آیا اورکات شانسی برای بازگشت دارد؟
سوالی که تحلیلگران فناوری مطرح می‌کنند این است که آیا در دنیایی که کاربران به محتواهای کوتاه (Short-form content) و الگوریتم‌های پیشرفته عادت کرده‌اند، بازگشت به مدلی مبتنی بر «ارتباطات انسانی خالص» می‌تواند موفقیت‌آمیز باشد؟ بویوک‌کوک هنوز جزئیاتی از معماری فنی نسخه جدید اورکات یا نحوه جلوگیری از تکرار شکست‌های قبلی ارائه نکرده است، اما فراخوان او نشان‌دهنده یک جریان فکری نوظهور در دنیای فناوری علیه پلتفرم‌های متمرکز و رباتیک است.
