در دورانی که غول‌های فناوری به شکلی سراسیمه ابزارهای هوش مصنوعی مولد را به تمام لایه‌های نرم‌افزارهای آفیس خود تزریق کرده‌اند، بنیاد The Document Foundation با انتشار بیانیه‌ای رسمی، رویکرد متفاوتی را در پیش گرفته است. بر اساس سیاست‌های اعلامی در پاییز ۱۴۰۳، «فقدان هوش مصنوعی» اکنون به عنوان یکی از ویژگی‌های کلیدی (Feature) در بسته نرم‌افزاری LibreOffice شناخته می‌شود.
فلسفه عدم ادغام: امنیت و حریم خصوصی برتر از ترندهای لحظه‌ای
ایتالو وینیولی، از اعضای موسس این بنیاد، در وبلاگ رسمی پروژه تصریح کرده است که مخالفت با هوش مصنوعی یک موضع‌گیری مطلق و همیشگی نیست، بلکه پاسخی به وضعیت فعلی فناوری‌های هوش مصنوعی است که با استانداردهای سخت‌گیرانه این پروژه همخوانی ندارند. از دیدگاه توسعه‌دهندگان LibreOffice، یک مجموعه آفیس که توسط ده‌ها میلیون کاربر در سراسر جهان استفاده می‌شود، مسئولیت سنگینی در قبال پایداری و حریم خصوصی دارد. طبق اصل «بدون تله‌متری» و «عدم خروج محتوا از سیستم بدون اجازه کاربر»، ابزارهای فعلی هوش مصنوعی که اغلب بر پایه پردازش ابری و داده‌کاوی در سرورهای شخص ثالث هستند، با منشور اخلاقی این پروژه در تضادند.
مقایسه معماری: LibreOffice در برابر مدل‌های تجاری
برخلاف Microsoft 365 یا Google Workspace که هوش مصنوعی را به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر و گاهی غیرقابل حذف در هسته نرم‌افزار تزریق کرده‌اند، فلسفه LibreOffice بر حق انتخاب کاربر متمرکز است. توسعه‌دهندگان تاکید دارند که هر قابلیت باید «قابل نصب، قابل حذف و در صورت عدم نیاز، کاملاً غایب از رابط کاربری» باشد. رویکرد فعلی رقبا در اجباری کردن ابزارهای هوش مصنوعی، از نظر تیم فنی لیبره‌آفیس، نقض حریم خصوصی و تحمیل هزینه‌های پردازشی ناخواسته بر سخت‌افزار کاربر است. برای LibreOffice، تضمین سلامت فرمت ODF (OpenDocument Format) بدون تغییرات جانبی ناشی از مدل‌های زبانی بزرگ، یک اولویت فنی غیرقابل‌مذاکره است.
استقلال از تامین‌کنندگان؛ اولویت کلیدی
یکی از بزرگترین دغدغه‌های تیم توسعه، وابستگی به یک تامین‌کننده واحد (Vendor Lock-in) است. اکثر مدل‌های AI پیشرفته که امروزه در ابزارهای آفیس دیده می‌شوند، وابسته به زیرساخت‌های انحصاری شرکت‌های خاصی هستند که شفافیت لازم را در مورد نحوه آموزش مدل‌ها یا نگهداری داده‌های ارسالی ندارند. بنیاد The Document Foundation اعلام کرده است تا زمانی که شرایط زیر برای پیاده‌سازی هوش مصنوعی مهیا نشود، هیچ تغییری در نسخه پیش‌فرض اعمال نخواهد شد:
- حفظ حریم خصوصی کامل (Local-first processing)
- پایبندی به استانداردهای متن‌باز بدون نیاز به کلیدهای API انحصاری
- عدم وجود تله‌متری و نظارت بر فعالیت‌های کاربر
- امکان حذف کامل و برگشت به وضعیت پایدار پیشین
اصول حاکم بر توسعه LibreOffice
- حریم خصوصی: عدم خروج داده‌های متنی از حافظه محلی سیستم.
- عدم وابستگی: پرهیز از تکیه بر سرویس‌های ابری انحصاری برای پردازش سند.
- شفافیت: انطباق کامل با استانداردهای متن‌باز و ODF.
- کنترل کاربر: قابلیت غیرفعال‌سازی یا عدم نصب اجزای پیشنهادی.
آینده هوش مصنوعی در LibreOffice چگونه خواهد بود؟
اگرچه بنیاد اکنون درهای پیش‌فرض را به روی هوش مصنوعی بسته است، اما به کاربران حرفه‌ای اجازه می‌دهد تا از طریق سیستم افزونه‌ها (Extensions)، هوش مصنوعی مورد نظر خود را به صورت دستی اضافه کنند. این به معنای آن است که اگر کاربر شخصاً مایل به استفاده از مدل‌های زبانی است، می‌تواند با پذیرش مسئولیتِ امنیت داده‌های خود، ابزار مورد نظر را نصب کند، اما مسئولیت این تصمیم بر عهده خود کاربر است و نه بنیاد. این رویکرد هوشمندانه، تعادلی میان «امنیت پیش‌فرض» برای کاربران عمومی و «انعطاف‌پذیری» برای کاربران پیشرفته برقرار کرده است.
