نیروی فضایی ایالات متحده در شهریور ۱۴۰۳ (سپتامبر ۲۰۲۴) به طور رسمی به عمر عملیاتی آخرین بازمانده‌های برنامه «پشتیبانی دفاعی» (DSP) پایان داد؛ ماهواره‌هایی که بیش از پنج دهه وظیفه دیده‌بانی برای پیشگیری از جنگ جهانی سوم و شناسایی پرتاب‌های موشکی را بر عهده داشتند.
میراث ماندگار برنامه DSP در عصر جنگ سرد
برنامه DSP که نخستین ماهواره‌های آن در سال ۱۹۷۰ میلادی (حدود ۱۳۴۹ شمسی) پرتاب شدند، در اوج رقابت‌های تسلیحاتی جنگ سرد متولد شد. هدف از این صورت‌بندی، ایجاد یک شبکه نظارتی در مدار زمین‌ثابت (Geosynchronous Orbit) بود تا با استفاده از حسگرهای مادون قرمز، گرمای حاصل از خروج گازهای داغ موشک‌های بالستیک هسته‌ای را در پس‌زمینه زمین ردیابی کند. این ماهواره‌ها در ارتفاع حدود ۳۵,۸۸۸ کیلومتری از سطح زمین، وظیفه داشتند هر ۱۰ ثانیه یک‌بار سطح زمین را اسکن کنند.
تکامل فنی و قابلیت‌های سنسوریک
در طول دهه‌ها، این ماهواره‌ها از مدل‌های اولیه با وزن حدود ۹۰۰ کیلوگرم و ۲,۰۰۰ آشکارساز مادون قرمز، به سیستم‌های پیچیده ۵,۲۰۰ کیلوگرمی با ۶,۰۰۰ آشکارساز ارتقا یافتند. در ادامه مشخصات کلیدی این نسل از ماهواره‌ها آورده شده است:
- موقعیت عملیاتی: مدار زمین‌ثابت (GEO) در ارتفاع ۳۵,۸۸۸ کیلومتری
- هدف اصلی: شناسایی امضای حرارتی پرتاب موشک‌های بالستیک
- تعداد کل پرتاب‌ها: ۲۳ فروند بین سال‌های ۱۳۵۰ تا ۱۳۸۶ شمسی
- قابلیت‌های ثانویه: ردیابی بلایای طبیعی، فوران‌های آتشفشانی و آتش‌سوزی‌های جنگلی
- نرخ اسکن: حدود ۶ بار در دقیقه
گذر از جنگ سرد به کاربردهای نوین
پس از فروپاشی اتحاد جماهیر شوروی، ماهواره‌های DSP تغییر کاربری داده و در جنگ‌های متعارف، از جمله جنگ خلیج فارس برای شناسایی پرتاب موشک‌های اسکاد به کار گرفته شدند. این ماهواره‌ها نشان دادند که فناوری مادون قرمز نه تنها برای مسائل نظامی، بلکه برای نظارت بر تغییرات زمین و مدیریت بحران نیز ابزاری حیاتی است. با این حال، با ظهور نسل‌های جدیدتر، فناوری DSP دیگر در خط مقدم فناوری فضایی قرار نداشت.
جایگزینی با نسل‌های جدید مادون قرمز
ارتش ایالات متحده اکنون به سمت استفاده از سامانه‌های پیشرفته‌تری نظیر Space Based Infrared System (SBIRS) که از سال ۲۰۱۱ آغاز به کار کرد و همچنین سامانه‌های نسل بعد Overhead Persistent Infrared (OPIR) حرکت کرده است. سرهنگ برندون داونپورت از نیروی فضایی آمریکا تأکید کرد که بازنشستگی این دو ماهواره پایانی بر نیم‌قرن هشدار زودهنگام فضایی سنتی است که توانست بازدارندگی استراتژیک را در دوران جنگ سرد تضمین کند.
این انتقال تکنولوژیک نشان‌دهنده تغییر دکترین نظامی در حوزه فضایی از سامانه‌های صرفاً هشداردهنده به سمت زیرساخت‌های یکپارچه و هوشمند ماهواره‌ای است که دقت بالاتر و قابلیت اطمینان بیشتری را در شناسایی تهدیدات نوظهور ارائه می‌دهند.
