در حالی که اقتصاد دیجیتال ایران به سمت بهره‌گیری حداکثری از هوش مصنوعی و خدمات ابری حرکت می‌کند، «ناترازی انرژی» به بزرگترین تهدید برای تاب‌آوری شبکه ارتباطی کشور بدل شده است. اظهارات اخیر مسئولان سندیکای صنعت برق نشان می‌دهد که عدم سرمایه‌گذاری کافی در صنعت نیرو و فقدان برق پشتیبان برای دکل‌های BTS، پایداری اینترنت کشور را در فصل‌های سرد سال به شدت تهدید می‌کند.
چالش زیرساختی: وابستگی متقابل انرژی و شبکه ارتباطی
تداوم فعالیت شبکه‌های پهن‌باند 4G که بیش از ۱۱۴ میلیون مشترک را پوشش می‌دهند، مستقیماً به پایداری انرژی بستگی دارد. با قطع برق سراسری یا منطقه‌ای، بخش بزرگی از دکل‌های مخابراتی (BTS) به دلیل عدم وجود سیستم‌های تامین برق اضطراری (UPS) با ظرفیت بالا، از مدار خارج می‌شوند. مهدی مسائلی، دبیر سندیکای صنعت برق، معتقد است این صنعت از پس هزینه‌های تامین برق اضطراری برای زیرساخت‌های گسترده مخابراتی بر نمی‌آید، موضوعی که نشان‌دهنده یک «شکاف زیرساختی» عمیق میان وزارت ارتباطات و وزارت نیرو است.
اقتصاد برق؛ انباشت بدهی و توقف توسعه
تحلیل وضعیت موجود نشان می‌دهد که ریشه این بحران در نظام قیمت‌گذاری دستوری و عدم پرداخت مطالبات بخش خصوصی نهفته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که بخش خصوصی ۳۵۰ همت (که با نرخ فعلی ارز بیش از ۵۰۰ همت برآورد می‌شود) از دولت طلبکار است. وقتی صنعت برق کشور برای «حفظ وضع موجود» به سالانه ۵ میلیارد دلار سرمایه‌گذاری نیاز دارد و این بودجه تامین نمی‌شود، نباید انتظار داشت که شبکه در زمان پیک مصرف یا کمبود سوخت نیروگاه‌ها، پایدار باقی بماند.
تأثیر بر کسب‌وکارهای دیجیتال و حقوق کاربران
قطع ناگهانی دسترسی به اینترنت ناشی از قطعی برق، تنها یک اختلال فنی ساده نیست؛ بلکه ضربه‌ای مهلک به اکوسیستم استارتاپی و خدمات ابری ایران است. در عصر هوش مصنوعی، که نیاز به در دسترس بودن (Availability) مداوم داده‌ها دارد، ناپایداری شبکه عملاً مانع از توسعه پلتفرم‌های مبتنی بر پردازش ابری می‌شود. برای کسب‌وکارهای دیجیتال که بر پایه زیرساخت‌های سرور-کلاینت فعالیت می‌کنند، این قطعی‌ها به معنای شکست در توافق‌نامه سطح خدمات (SLA) و از دست رفتن اعتماد کاربران است.
- تعداد مشترکین پهن‌باند: بیش از ۱۱۴ میلیون نفر.
- کسری سرمایه‌گذاری: نیاز سالانه ۵ میلیارد دلار برای توسعه و ۵ میلیارد دلار برای نگهداری.
- بدهی دولت به بخش برق: بالغ بر ۵۰۰ همت (با احتساب نرخ ارز).
- وابستگی سوختی: ۹۰ درصد نیروگاه‌های ایران وابسته به سوخت‌های فسیلی (گاز و مازوت) هستند.
نتیجه‌گیری؛ لزوم تغییر رویکرد رگولاتوری
توسعه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال در ایران بدون حل بحران ناترازی انرژی، عملاً یک هدف دست‌نیافتنی است. برای جلوگیری از فروپاشی مقطعی شبکه ارتباطی، رگولاتور حوزه فناوری اطلاعات باید با نهادهای حوزه انرژی به یک مدل همکاری پایدار برسند. تخصیص ارز به تجهیزات صنعت برق به عنوان «کالای اساسی» و الزام اپراتورها به تقویت زیرساخت‌های انرژی تجدیدپذیر در سایت‌های مخابراتی، از جمله گام‌های ضروری است که باید در نیمه دوم سال ۱۴۰۴ در دستور کار قرار گیرد.
