صنعت هوش مصنوعی که با سرعتی بی‌سابقه در حال پیشروی است، اکنون با مانعی بنیادین و فیزیکی مواجه شده که حتی سرمایه‌گذاری‌های کلان انویدیا نیز توان حل آن را ندارند. پروژه دیتاسنتر Nscale در اسکس بریتانیا، که به عنوان بزرگترین ابررایانه هوش مصنوعی این کشور معرفی شده بود، به دلیل ناتوانی شبکه برق در تأمین ۹۰ مگاوات انرژی مورد نیاز، تا اوایل دهه ۱۴۱۰ خورشیدی (۲۰۳۰ میلادی) متوقف شد.
معماری یک رؤیای ناتمام: پروژه Nscale چیست؟
شرکت نوپای Nscale با پشتیبانی مستقیم غول فناوری انویدیا، قصد داشت با ایجاد یک «نئوکلاود» (Neocloud) متمرکز بر پردازش‌های گرافیکی (GPU-based)، جایگاه بریتانیا را در رقابت جهانی هوش مصنوعی تثبیت کند. این پروژه که پیش‌تر توسط مقامات دولتی به عنوان نمادی از استراتژی ملی هوش مصنوعی بریتانیا معرفی شده بود، به دنبال بهره‌برداری از زیرساخت‌های محاسباتی عظیم برای آموزش مدل‌های زبانی بزرگ بود. با این حال، حقیقت تلخ این است که سایت اصلی در لافتون (Loughton) هنوز تا بهار ۱۴۰۵ (مارس ۲۰۲۶) به عنوان یک محوطه نگهداری داربست فعالیت می‌کرد و اکنون مشخص شده که زیرساخت‌های انرژی فعلی بریتانیا مطلقاً آمادگی میزبانی از چنین هیولای پردازشی را ندارد.
چالش ۹۰ مگاواتی و بحران شبکه برق ملی
نیاز ۹۰ مگاواتی این دیتاسنتر برای فعالیت کامل، با میزان برق مصرفی ۳۱۵ هزار خانه برابری می‌کند. شبکه توزیع برق بریتانیا (UK Power Networks) صراحتاً اعلام کرده است که تا اوایل دهه ۲۰۳۰ میلادی، امکان تأمین این حجم از انرژی برای منطقه اسکس وجود ندارد. این مشکل تنها محدود به Nscale نیست؛ طبق گزارش رگولاتور Ofgem در خرداد ۱۴۰۵، بیش از ۳۱۵ پروژه دیتاسنتر در صف انتظار برای اتصال به شبکه ملی هستند. مجموع تقاضای این مراکز ۷۳ گیگاوات برآورد می‌شود، در حالی که کل ظرفیت تولید برق بریتانیا حدود ۴۵ گیگاوات است؛ به عبارت دیگر، تقاضای دیتاسنترها ۶۲ درصد بیشتر از کل توان تولیدی کشور است.
مشخصات و ابعاد بحران
- نیاز انرژی پروژه Nscale: حدود ۹۰ مگاوات (معادل ۳۱۵ هزار واحد مسکونی).
- وضعیت شبکه ملی: تقاضای ۷۳ گیگاواتی در مقابل ظرفیت تولید ۴۵ گیگاواتی.
- تعداد پروژه‌های در صف انتظار: ۳۱۵ مرکز داده در سراسر بریتانیا.
- پیامد استراتژیک: عقب‌نشینی برنامه بهره‌برداری تا سال ۲۰۳۰ (اوایل دهه ۱۴۱۰ خورشیدی).
تغییر پارادایم: آیا دیتاسنترها خودکفا می‌شوند؟
بحران کمبود برق، بسیاری از شرکت‌های بزرگ فناوری را به فکر راه‌حل‌های رادیکال انداخته است. گزارش‌ها حاکی از آن است که حدود ۱۰۰ پروژه دیتاسنتر در بریتانیا در حال بررسی ساخت نیروگاه‌های گازی اختصاصی هستند تا وابستگی خود به شبکه ملی را کاهش دهند. این رویکرد نشان‌دهنده یک تغییر استراتژیک در طراحی زیرساخت‌های ابری است؛ جایی که تأمین انرژی اکنون به اندازه طراحی معماری GPUها یا بهینه‌سازی الگوریتم‌های یادگیری ماشین اهمیت پیدا کرده است.
نتیجه‌گیری فنی؛ گلوگاه سخت‌افزاری
اگرچه انویدیا و Nscale به دنبال توسعه ظرفیت‌های پردازشی ابر هستند، اما این واقعه ثابت کرد که بدون تحول در زیرساخت‌های تولید و انتقال انرژی، توسعه هوش مصنوعی تنها یک وعده روی کاغذ باقی خواهد ماند. پروژه‌های مقیاس‌پذیر در دنیای Nscale، برای تحقق نیازمند همگامی با سیاست‌های انرژی‌محور هستند. بریتانیا اکنون در حال بازنگری در استراتژی ۲۰ ساله خود است که طی آن تکیه بیش از حد بر انرژی‌های تجدیدپذیر و دوری از انرژی هسته‌ای، اکنون در برابر ولع بی‌پایانِ پردازش‌های هوش مصنوعی، با چالش جدی مواجه شده است.
