کشف حلقه مهر برنزی در اعماق اسکندریه؛ نخستین نقش حکاکی‌شده از فانوس دریایی فاروس

باستان‌شناسان دریایی در تازه‌ترین دستاورد خود در بقایای کاخ سلطنتی جزیره غرق‌شده آنتیرودوس (Antirhodos) در بندرگاه اسکندریه مصر، موفق به بازیابی یک حلقه مهر برنزی منحصر‌به‌فرد شدند که تصویری دقیق از فانوس دریایی افسانه‌ای اسکندریه، یکی از عجایب هفت‌گانه جهان باستان، بر روی آن حک شده است.

بازگشت از اعماق پس از ۱۶ قرن

جزیره آنتیرودوس که زمانی جایگاه اصلی قدرت سیاسی و اداری در «بندر بزرگ» (Portus Magnus) اسکندریه بود، در پی زمین‌لرزه و سونامی مهیب ۳۶۵ میلادی (حدود سال ۳۴۴ هجری شمسی) به زیر آب‌های مدیترانه فرو رفت. این محوطه باستانی که بیش از ۱۶۳۰ سال در سکوت اعماق دریا مدفون بود، در سال ۱۹۹۶ توسط فرانک گدیو (Franck Goddio)، باستان‌شناس شهیر فرانسوی، دوباره کشف شد. اکنون تیمی مشترک از «موسسه اروپایی باستان‌شناسی زیر آب» (IEASM) و وزارت گردشگری و آثار باستانی مصر، حلقه‌ای را از میان آوارهای این کاخ سلطنتی بیرون کشیده‌اند که تاریخ نگاری و ادارات باستانی اسکندریه را وارد فصل تازه‌ای می‌کند.

اهمیت فنی و کاربرد حلقه مهر

این حلقه برنزی که به عنوان یک «مهر» (Signet Ring) شناخته می‌شود، احتمالاً برای ثبت رسمی اسناد و تایید مدارک روی موم یا گل‌رس مورد استفاده قرار می‌گرفته است. بر اساس مستندات ارائه شده، طرح حکاکی‌شده روی آن اگرچه به دلیل گذشت زمان کمی محو و انتزاعی به نظر می‌رسد، اما تطبیق‌شناسی آن با سکه‌های یافت شده از قرن دوم میلادی، قطعیت آن را به عنوان تصویر «فانوس دریایی فاروس» تایید می‌کند. هشام اللیثی، از مقامات وزارت آثار باستانی مصر، معتقد است که این حلقه ابزار اداری مدیریت همان فانوس دریایی بوده است.

مهندسی در خدمت تاریخ

کشف این حلقه در کاخ سلطنتی، نشان‌دهنده عمق پیچیدگی‌های اداری در تمدن‌های باستان است. تحلیل‌های دوریس بهرنس-ابوسیف، استاد تاریخ هنر و باستان‌شناسی، نشان می‌دهد که هزاران سکه با طرح مشابه فانوس فاروس در این منطقه بازیابی شده‌اند، اما وجود چنین نقشی بر روی یک مهر شخصی یا اداری، جایگاه این سازه ۱۰۶ متری را به عنوان نماد حاکمیت مصر باستان بیش از پیش تثبیت می‌کند. این کشف در کنار یافته‌های پیشین تیم گدیو، از جمله مجسمه ابوالهول گرانیتی ۲۵۰ کیلوگرمی و بقایای کشتی‌های باستانی، لایه‌های جدیدی از دانش مهندسی و مدیریت شهری اسکندریه را برای پژوهشگران آشکار می‌سازد.

پروژه‌های آتی در بندرگاه باستانی

با وجود بازیابی این اثر ارزشمند، تمرکز عملیات زیر آبی در بندر بزرگ اسکندریه همچنان بر چهار سایت کلیدی در منطقه شرقی متمرکز است. این سایت‌ها شامل معبد اختصاصی الهه «ایزیس»، بخش‌های باقی‌مانده از کاخ اصلی و سارکوفاژهای مدفون در زیر لایه‌های رسوبی است. این کاوش‌ها که ترکیبی از تاریخ‌شناسی دقیق و فناوری‌های پیشرفته غواصی و نقشه‌برداری زیر آب است، مسیر درک ما از یکی از بزرگ‌ترین مراکز قدرت در دنیای باستان را هموار می‌کند.