اداره مالیات و گمرک هلند در یک تصمیم راهبردی، پروژه انتقال زیرساخت‌های خود به سرویس ابری عمومی Microsoft 365 را به طور کامل متوقف کرد. این اقدام که در راستای تقویت «حاکمیت دیجیتال» صورت گرفته است، نشان‌دهنده تغییر جهت گسترده در دولت‌های اروپایی برای کاهش وابستگی به غول‌های فناوری آمریکایی و بازگشت به زیرساخت‌های کنترل‌شونده داخلی (On-premises) و نرم‌افزارهای متن‌باز است.
چرا هلند از ابر عمومی مایکروسافت رویگردان شد؟
بر اساس ارزیابی‌های فنی شورای مشورتی ICT هلند که در خرداد ۱۴۰۴ منتشر شد، مدل طراحی‌شده برای استقرار Microsoft 365 در این سازمان، استانداردهای لازم در حوزه‌های «امنیت اطلاعات»، «پردازش داده‌ها» و «آینده‌نگری عملیاتی» را پوشش نمی‌داد. یکی از دغدغه‌های کلیدی مقامات هلندی، انتقال اسناد محرمانه به سرورهای مستقر در خاک ایالات متحده بود که عملاً کنترل حاکمیتی بر داده‌ها را تضعیف می‌کرد. علاوه بر این، استفاده از رمزنگاری استاندارد مایکروسافت به جای پروتکل Double Key Encryption و عدم فعال‌سازی پیش‌فرض رمزنگاری سرتاسری (E2EE) در تماس‌های گروهی پلتفرم Teams، از جمله نقاط ضعف امنیتی بود که باعث شد این پروژه با شکست مواجه شود.
نقشه راه جایگزینی: از NixOS تا پروژه‌های خودمختار
دولت هلند قصد دارد تا پایان سال ۱۴۰۶ (۲۰۲۷ میلادی) زیرساخت ایمیل و تقویم خود را به صورت محلی (On-premises) پیاده‌سازی کند. در فازهای بعدی، یعنی سال‌های ۱۴۰۶ و ۱۴۰۷، راهکارهای متن‌باز اروپایی برای فضای ذخیره‌سازی ابری شخصی و ابزارهای همکاری جایگزین خواهند شد. بخشی از این تحول در قالب ابتکاری به نام NixOS به عنوان توزیع لینوکس استاندارد دولت هلند در محیط‌های کاری دنبال می‌شود. همچنین گزینه‌هایی نظیر openDesk آلمان و راهکارهای جامع‌تری که از ترکیب ابزارهایی مانند Nextcloud (برای مدیریت فایل)، Collabora (برای ویرایش اسناد) و Element (برای پیام‌رسانی امن) بهره می‌برند، در حال بررسی است.
مشخصات فنی و چالش‌های کلیدی ارزیابی شده:
- امنیت: عدم ارائه Double Key Encryption در پیکربندی انتخابی مایکروسافت.
- حاکمیت: تکیه بر سرورهای ایالات متحده برای جابجایی داده‌های محرمانه دولتی.
- مدل استقرار: خروج از معماری Public Cloud به سمت On-premises.
- وابستگی به فروشنده (Vendor Lock-in): نبود استراتژی خروج (Exit Strategy) در مدل ابری مایکروسافت.
- پشته فناوری جایگزین: گذار به NixOS و نرم‌افزارهای خودمختار دولتی (DAWO).
گسترش موج حاکمیت دیجیتال در اروپا
این تصمیم هلند تنها یک مورد منفرد نیست. گزارش اخیر Linux Foundation Europe نشان می‌دهد که ۹۴ درصد از سازمان‌های اتحادیه اروپا، «حاکمیت دیجیتال» را یک مؤلفه حیاتی می‌دانند. کشورهای اتریش، فرانسه، آلمان و ایرلند نیز در سال‌های اخیر مسیرهای مشابهی را برای جایگزینی نرم‌افزارهای اختصاصی با نسخه‌های متن‌باز طی کرده‌اند. این روند نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم است؛ جایی که دولت‌ها دیگر حاضر نیستند به بهای سهولت کاربری، کنترل زیرساختی و امنیتیِ کلیدی‌ترین داده‌های ملی خود را به پیمانکاران خارجی بسپارند.
