چالش حاکمیت دیجیتال اروپا؛ وابستگی به زنجیره تأمین خارجی در عصر هوش مصنوعی

قاره اروپا با وجود اینکه یکی از بزرگترین بازارهای مصرفی برای زیرساخت‌های دیتاسنتر و هوش مصنوعی در جهان محسوب می‌شود، در زمینه تولید و تأمین این فناوری‌ها با شکافی عمیق روبرو است. گزارش اخیر «انجمن جهانی الکترونیک» (GEA) با عنوان «از تراشه تا سیستم: تدوین استراتژی جامع اروپایی برای دیتاسنتر، زیرساخت ابری و هوش مصنوعی»، پرده از وابستگی راهبردی این قاره به زنجیره تأمین خارجی برمی‌دارد؛ وضعیتی که سیاست‌گذاران اتحادیه اروپا را در پاییز ۱۴۰۵ و زمستان ۱۴۰۵ وادار به بازنگری در سیاست‌های صنعتی کرده است.

واقعیت‌های تلخ زنجیره تأمین در اروپا

بر اساس داده‌های منتشر شده توسط GEA، سهم شرکت‌های مستقر در اروپا از بازار نیمه‌هادی‌های دیتاسنتر تنها ۶ درصد، در بخش تولید و مونتاژ سرور ۷ درصد و در حوزه زیرساخت‌های ابری به زحمت به ۸ درصد می‌رسد. این آمار نشان می‌دهد که جریان اصلی فناوری، از طراحی تراشه‌های پیشرفته در تایوان و ایالات متحده تا تولید حافظه در کره جنوبی، کاملاً خارج از مرزهای اروپا قرار دارد. در واقع، اروپا به مصرف‌کننده‌ای بزرگ تبدیل شده است که ارزش افزوده تولیداتش در جای دیگری از جهان ایجاد می‌شود.

قانون CADA و چشم‌انداز توسعه دیتاسنترها

قانون «توسعه ابر و هوش مصنوعی» اتحادیه اروپا (CADA) که در سال‌های اخیر معرفی شده، هدف‌گذاری جاه‌طلبانه‌ای را برای حداقل سه برابر کردن ظرفیت دیتاسنترهای قاره تا ۵ الی ۷ سال آینده در نظر گرفته است. با این حال، تحلیلگران هشدار می‌دهند که بدون ایجاد یک اکوسیستم صنعتی داخلی، این رشد تنها به نفع تأمین‌کنندگان غیراروپایی تمام خواهد شد. طبق پیش‌بینی‌ها، سرورها تا سال ۱۴۰۹ (۲۰۳۰ میلادی) به بزرگترین بخش صنعت الکترونیک تبدیل خواهند شد و از بازار گوشی‌های هوشمند و الکترونیک خودرو پیشی خواهند گرفت.

استراتژی یکپارچه؛ فراتر از تولید تراشه

گزارش GEA تأکید می‌کند که حمایت‌های ایزوله از بخش‌های مختلف زنجیره، راهگشا نخواهد بود. برای دستیابی به «حاکمیت تکنولوژیک»، اتحادیه اروپا باید به جای تمرکز صرف بر فابریکاسیون نیمه‌هادی‌ها (مطابق با Chips Act 2.0)، حوزه‌های استراتژیک زیر را نیز در استراتژی صنعتی خود بگنجاند:

دیپلماسی صنعتی به جای تعرفه‌های محافظه‌کارانه

برخلاف برخی رویکردهای جهانی که بر تعرفه‌های سنگین متکی هستند، پیشنهاد این گزارش بر استفاده از قدرت بازار اروپا برای ترغیب شرکت‌های بزرگ جهانی به انتقال سایت‌های تولیدی به داخل مرزهای اروپاست. هدف این است که با ایجاد مشارکت‌های استراتژیک میان غول‌های تکنولوژی و نهادهای پژوهشی اروپایی، دانش فنی به تدریج در اکوسیستم بومی نهادینه شود. پرسش کلیدی اینجاست که آیا کشورهای عضو اتحادیه اروپا، اراده سیاسی لازم برای سرمایه‌گذاری سنگین در این مسیر دشوار را خواهند داشت یا همچنان ترجیح می‌دهند در حاشیه این زنجیره تأمین حیاتی باقی بمانند.