در تحولی مهم برای بازارهای دیجیتال اروپا، شرکت گوگل در حال دفاع از خود در برابر یک شکایت حقوقی کلان به ارزش ۱.۲ میلیارد پوند در «دادگاه استیناف رقابت» (Competition Appeal Tribunal) لندن است. این پرونده که حدود ۲۰ میلیون مصرف‌کننده بریتانیایی را شامل می‌شود، بر ادعای انتقال هزینه‌های غیرمنصفانه کمیسیون‌های فروشگاه گوگل (Play Store) به قیمت نهایی کالاها و خدمات دیجیتال تمرکز دارد.
ریشه‌های اختلاف: مدل ۳۰ درصدی و بازه زمانی پرونده
هسته اصلی این مناقشه حقوقی که توسط «لیز کول» (Liz Coll) به عنوان نماینده کلاس یا گروه شاکیان هدایت می‌شود، به ساختار کارمزدهای گوگل پلی بازمی‌گردد. شاکیان معتقدند که سیاست گوگل در دریافت کمیسیون تا سقف ۳۰ درصد از تراکنش‌های درون‌برنامه‌ای، مستقیماً بر قیمت نهایی پرداختی توسط مصرف‌کنندگان تأثیر گذاشته است. این بازه زمانی که به طور دقیق از اول مهر ۱۳۹۴ (اکتبر ۲۰۱۵) آغاز شده و تا پایان تیر ۱۴۰۵ (جولای ۲۰۲۶) ادامه می‌یابد، نشان‌دهنده گستردگی ابعاد این پرونده است. شاکیان استدلال می‌کنند که گوگل با سوءاستفاده از موقعیت مسلط خود در بازار سیستم‌عامل‌های موبایل، هزینه‌هایی فراتر از حد عرف را به زنجیره تأمین تحمیل کرده است.
تفاوت در رویکرد: تسویه با توسعه‌دهندگان در برابر مقابله با مصرف‌کنندگان
شرکت گوگل حدود شش هفته پیش با پرداخت مبلغ ۲۶۰ میلیون پوند، پرونده مشابهی را که توسط توسعه‌دهندگان نرم‌افزار بریتانیایی مطرح شده بود، بدون پذیرش هیچ‌گونه تخلفی حل‌وفصل کرد. با این حال، در پرونده فعلی که مربوط به حقوق مصرف‌کنندگان است، غول دنیای فناوری موضع سرسختانه‌ای اتخاذ کرده و خواهان رد کامل ادعاها شده است. وکلای شاکیان بر این باورند که گوگل طی دو دهه گذشته با استخراج سودهای غیرمتعارف از موقعیت انحصاری خود، در حق مصرف‌کنندگان بریتانیایی اجحاف کرده است.
تحلیل اکوسیستم و نقش نهادهای ناظر
نهادهای رگولاتوری بریتانیا و اروپا پیش‌تر درباره ساختار «دوگانه» (Duopoly) حاکم میان گوگل و اپل هشدار داده‌اند. «سازمان رقابت و بازار» (CMA) بریتانیا با اعطای وضعیت «استراتژیک بازار» به این دو شرکت در سال جاری، پیشنهادهایی برای امکان‌پذیر ساختن هدایت کاربران به درگاه‌های پرداخت ارزان‌تر ارائه کرده است. اگرچه این اقدامات می‌تواند آینده بازارهای دیجیتال را متحول کند، اما راهکار مستقیمی برای جبران خسارت‌های گذشته مصرف‌کنندگانی که در سال‌های اخیر قیمت‌های بالاتری پرداخت کرده‌اند، ارائه نمی‌دهد. در همین راستا، اتحادیه اروپا نیز در تیر ماه سال جاری، گوگل را با جریمه‌ای ۸۹۰ میلیون یورویی به دلیل محدود کردن توسعه‌دهندگان در معرفی کانال‌های پرداخت ارزان‌تر، جریمه کرد.
مشخصات پرونده حقوقی (تحلیلی)
- شاکیان: ۲۰ میلیون مصرف‌کننده بریتانیایی
- مبلغ مورد مطالبه: ۱.۲ میلیارد پوند
- دوره زمانی تحت پوشش: اکتبر ۲۰۱۵ تا جولای ۲۰۲۶
- مرجع رسیدگی: Competition Appeal Tribunal (لندن)
- وضعیت حقوقی گوگل: دفاع در برابر شکایت مصرف‌کننده، تسویه ۲۶۰ میلیون پوندی با توسعه‌دهندگان (بدون پذیرش تخلف)
نتیجه‌گیری و چشم‌انداز حقوقی
این نبرد حقوقی هفت‌هفته‌ای در دادگاه لندن، تنها یک چالش مالی برای گوگل نیست؛ بلکه آزمونی برای سنجش قدرت نهادهای نظارتی در کنترل غول‌های فناوری است. در حالی که گوگل ادعا می‌کند سیستم‌عامل اندروید آزادی انتخاب بیشتری نسبت به سایر پلتفرم‌ها فراهم می‌کند، دادگاه باید تعیین کند که آیا ساختار کارمزدهای پلی‌استور منجر به «انحصار غیرقانونی» و «فشار مضاعف بر قیمت نهایی» شده است یا خیر. عدم وجود مکانیزم‌های مشابه برای شکایت دسته‌جمعی مصرف‌کنندگان در برخی کشورهای اروپایی به دلیل موانع قانونی قدیمی، اهمیت این پرونده را در بریتانیا دوچندان کرده است.
