نتایج جدیدترین افکارسنجی مؤسسه Censuswide نشان می‌دهد که ۸۴ درصد از شهروندان بریتانیا تمایلی به واگذاری کنترل فرایندهای تصمیم‌گیری و حیاتی زندگی خود به عامل‌های هوش مصنوعی (AI Agents) ندارند. در شرایطی که صنعت فناوری با سرعت به سمت توسعه سامانه‌های خودکار و عامل‌های خودفرمان پیش می‌رود، نگرانی‌های عمیقی پیرامون وقوع تخلفات قانونی، کلاهبرداری‌های سایبری و ابهام در تعیین مسئولیت حقوقی ناشی از رفتارهای پیش‌بینی‌نشده هوش مصنوعی میان کاربران شکل گرفته است.
پیمایش Censuswide: شکاف عمیق میان پذیرش فناوری و حفظ کنترل انسانی
بر اساس نظرسنجی جدیدی که با مشارکت ۲۰۰۰ نفر از افراد بالغ در بریتانیا انجام شده است، تنها ۹ درصد از پاسخ‌دهندگان اعلام کرده‌اند که هیچ‌گونه نگرانی درباره توسعه و به کارگیری هوش مصنوعی ندارند. این آمار نشان‌دهنده یک چالش جدی برای توسعه‌دهندگان پلتفرم‌های ابری و مدل‌های بزرگ زبانی (LLM) است که سعی دارند عامل‌های هوش مصنوعی را به عنوان جایگزین نیروی انسانی در انجام امور پیچیده معرفی کنند.
بررسی جزئیات این نظرسنجی ساختار ذهنی کاربران را در مواجهه با سیستم‌های خودکار به خوبی روشن می‌سازد. حدود ۳۴ درصد از شرکت‌کنندگان به طور کامل با هرگونه واگذاری کنترل به عامل‌های هوش مصنوعی مخالف هستند. در مقابل، ۲۷ درصد از کاربران ترجیح می‌دهند هوش مصنوعی صرفاً نقش یک دستیار آماده‌ساز را ایفا کرده و پیش از هرگونه اقدام عملی، منتظر تأیید نهایی (Human-in-the-Loop) بماند. همچنین ۲۳ درصد از افراد تنها با واگذاری وظایف تکراری و روتین موافق هستند و تاکید دارند که تصمیم‌گیری‌های کلیدی باید کاملاً تحت مدیریت مستقیم انسان باقی بماند.
ابعاد دموگرافیک و تحلیل رفتار رده‌های سنی مختلف
تحلیل داده‌های این پیمایش نشان می‌دهد که مؤلفه سن نقش تعیین‌کننده‌ای در میزان پذیرش رفتارهای خودکار هوش مصنوعی دارد. در گروه سنی بالای ۵۵ سال، ۴۷ درصد از افراد به طور مطلق از دادن هرگونه اختیارات اجرایی به عامل‌های هوش مصنوعی امتناع ورزیده‌اند. این در حالی است که در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال، ۲۰ درصد از پاسخ‌دهندگان خود را با سطوح بالایی از کنترل و خودمختاری عامل‌های هوش مصنوعی منطبق می‌دانند.
نکته تامل‌برانگیز این است که برخلاف تصور عمومی، نگرانی از هوش مصنوعی لزوماً به معنای ترس از «تهدید وجودی برای بشریت» نیست؛ چراکه تنها ۱۹ درصد از پاسخ‌دهندگان، هوش مصنوعی را یک خطرات حاد برای بقای انسان می‌دانند. در عوض، تمرکز اصلی بر خطرات ملموس روزمره، از جمله خطاهای عملیاتی و سوءاستفاده‌های مالی است.
مشخصات و یافته‌های کلیدی پیمایش افکارسنجی بریتانیا (Censuswide)
- حجم نمونه پژوهش: ۲۰۰۰ نفر از افراد بالغ ساکن بریتانیا
- میزان عدم تمایل به واگذاری کنترل کامل (۸۴٪): شامل عدم اعطای دسترسی یا اعطای دسترسی بسیار محدود به عامل‌های هوش مصنوعی
- مخالفت مطلق با خودمختاری عامل‌ها: ۳۴ درصد از کل پاسخ‌دهندگان
- الگوی تعاملی محبوب (Human-in-the-Loop): ۲۷ درصد تمایل به آماده‌سازی داده‌ها توسط AI و اخذ تأیید نهایی انسان
- تفکیک سنی مخالفت شدید: ۴۷ درصد در گروه سنی +۵۵ سال در برابر ۲۰ درصد پذیرش در گروه سنی ۲۵ تا ۳۴ سال
- نگرانی از تبعات حقوقی و جرایم خودکار: ۱۴ درصد در کل نمونه و ۲۱ درصد در رده سنی ۱۸ تا ۲۴ سال
مسئولیت کیفری و حقوقی در عصر عامل‌های خودکار (AI Liability)
یکی از پیچیده‌ترین بخش‌های این گزارش، مسئله مسئولیت حقوقی در صورت بروز رفتارهای مجرمانه یا تخلفات مالی توسط عامل‌های هوش مصنوعی است. حدود ۴۰ درصد از شهروندان بریتانیایی بر این باورند که در صورت بروز رفتار شرورانه یا خارج از چارچوب (Rogue AI)، شرکت توسعه‌دهنده و سازنده هوش مصنوعی باید پاسخگو و مسئول باشد. با این حال، ۱۴ درصد از کل پاسخ‌دهندگان (و ۲۱ درصد از افراد ۱۸ تا ۲۴ سال) ابراز نگرانی کرده‌اند که رفتارهای سیستم‌های هوش مصنوعی تحت اختیارشان، ممکن است پای آن‌ها را به پرونده‌های قضایی و تخلفات ناخواسته بکشاند.
جاناتان آرمسترانگ (Jonathan Armstrong)، حقوق‌دان و شریک مؤسسه حقوقی Punter Southall، در تحلیل این داده‌ها می‌گوید:
«بسیاری از مردم به اشتباه تصور می‌کنند که فضای حقوقی هوش مصنوعی مانند غرب وحشی، بدون قانون و ضابطه است؛ اما از نظر حقوقی اصلاً این‌طور نیست. در اکثر حوزه‌های قضایی، این کاربر است که مسئول نهایی ابزار هوش مصنوعی مورد استفاده و تبعات ناشی از آن شناخته می‌شود؛ حتی اگر رفتارهای سیستم باعث شگفتی یا غافلگیری کاربر شده باشد. هرچند سناریوهای کاربردی فوق‌العاده‌ای برای هوش مصنوعی وجود دارد، اما تمامی آن‌ها باید با درک دقیق مخاطرات و اتخاذ تدابیر کاهش ریسک آغاز شوند.»
جمع‌بندی و چشم‌انداز توسعه عامل‌های هوش مصنوعی
نتایج این افکارسنجی که در پاییز ۱۴۰۳ منتشر شده است، پیام روشنی برای معماری سیستم‌های مبتنی بر عامل‌های هوش مصنوعی دارد. توسعه‌دهندگان نمی‌توانند بدون جلب اعتماد عمومی و تعبیه مکانیزم‌های شفاف نظارتی، دسترسی‌های گسترده و خودمختار به عامل‌ها اعطا کنند. مسئولیت نهایی هرگونه اقدام مالی یا حقوقی در حال حاضر بر عهده کاربر انسانی است و تا زمان تدوین چارچوب‌های بین‌المللی جامع برای مسئولیت مدنی هوش مصنوعی، رویکرد کنترل مستقیم و تأیید گام‌به‌گام (Human-in-the-Loop) ایمن‌ترین الگوی استقرار این فناوری خواهد بود.
