در حالی که دولت بریتانیا با شتاب به دنبال ادغام قابلیت‌های هوش مصنوعی در ساختار اجرایی خود است، کمیته حسابرسی عمومی (PAC) در گزارش سالانه خود در پاییز ۱۴۰۵ هشدار داده است که زیرساخت‌های فناوری اطلاعات فرسوده و میراثی (Legacy IT)، عملاً دولت را در برابر حملات سایبری بی‌دفاع گذاشته‌اند.
شکاف عمیق بین جاه‌طلبی‌های هوش مصنوعی و واقعیت زیرساختی
سر جفری کلیفتون-براون، رئیس کمیته PAC، در گزارش اخیر خود وضعیت فعلی را به «سونامی هوش مصنوعی» تشبیه کرده است. تحلیلگران معتقدند که دولت بریتانیا بدون حل‌وفصل بدهی‌های فنی انباشته‌شده از دهه‌های گذشته، در حال تزریق ابزارهای پیشرفته هوش مصنوعی به سیستم‌هایی است که توانایی پشتیبانی از این فناوری‌ها را ندارند. این عدم توازن باعث شده است که نه تنها بهره‌وری افزایش نیابد، بلکه لایه‌های جدیدی از آسیب‌پذیری‌های امنیتی در برابر دولت‌های متخاصم و گروه‌های مجرم سایبری ایجاد شود.
بحران نیروی انسانی: کمتر از هدف‌گذاری‌های استراتژیک
یکی از بزرگترین موانع در راه نوسازی دیجیتال، کمبود نیروی متخصص است. بر اساس آمارهای منتشر شده، تنها ۶ درصد از کارکنان خدمات دولتی در نقش‌های مرتبط با داده و دیجیتال فعالیت می‌کنند که با هدف‌گذاری ۱۰ درصدی فاصله معناداری دارد. این کمبود متخصص، نوسازی سیستم‌های بانکی دولتی و حوزه‌های حساسی مانند وزارت کار و امور بازنشستگی (DWP) را با چالش جدی مواجه کرده است.
تجربه شکست‌خورده NS&I در برابر موفقیت بانک مرکزی
کمیته PAC در بررسی‌های خود به شکاف عملکردی فاحشی میان سازمان‌های مختلف اشاره می‌کند. به عنوان مثال، پروژه نوسازی فناوری اطلاعات در National Savings & Investments (NS&I) که از سال ۱۳۹۹ (۲۰۲۰ میلادی) آغاز شده، با بودجه‌ای فراتر از پیش‌بینی‌ها به ۳ میلیارد پوند رسیده و از سال ۱۴۰۱ (۲۰۲۲ میلادی) در وضعیت قرمز (عدم احتمال تحویل موفق) قرار دارد. در نقطه مقابل، بانک مرکزی انگلستان موفق شد سیستم تسویه ناخالص آنی (RTGS) خود را با هزینه‌ای معقول در بهار ۱۴۰۴ (آوریل ۲۰۲۵) با موفقیت بازسازی کند که این خود الگویی برای سایر نهادهای دولتی است.
چالش‌های کلیدی شناسایی شده توسط PAC:
- بدهی فنی (Technical Debt): وابستگی شدید به سیستم‌های قدیمی که امکان یکپارچه‌سازی با APIهای مدرن را ندارند.
- شکاف مهارتی (Skills Gap): نرخ ۶ درصدی نیروی متخصص در برابر هدف ۱۰ درصدی.
- هزینه‌های کلاهبرداری: زیان سالانه ۵۵ تا ۸۱ میلیارد پوندی به دلیل ناتوانی سیستم‌های نظارتی در شناسایی خطاهای سیستمی.
- ریسک‌های هوش مصنوعی: استفاده مجرمان از مدل‌های زبانی بزرگ برای مهندسی اجتماعی و دور زدن لایه‌های امنیتی فرسوده.
نتیجه‌گیری: لزوم بازنگری در اولویت‌ها
گزارش نهایی هشدار می‌دهد که تا زمانی که دولت بریتانیا نوسازی زیرساخت‌های پایه را بر فانتزی‌های هوش مصنوعی ترجیح ندهد، این فناوری نه تنها به عنوان یک شتاب‌دهنده عمل نخواهد کرد، بلکه به ابزاری برای پیچیده‌تر شدن فساد مالی و خطاهای دولتی تبدیل می‌شود. تمرکز بر بازسازی سیستم‌های اصلی (Core Systems) پیش‌شرط حیاتی برای بهره‌مندی از عصر هوش مصنوعی است.
