در پدیده‌ای عجیب و نگران‌کننده که به تازگی در قلب صنعت فناوری آمریکا مشاهده شده، گروهی از پژوهشگران هوش مصنوعی به شکلی شبه‌مذهبی، شروع به استعمال دخانیات کرده‌اند. آن‌ها این اقدام را نه یک عادت شخصی، بلکه نشانه‌ای از ایمان تزلزل‌ناپذیر خود به توانایی هوش مصنوعی در درمان سرطان در آینده نزدیک می‌دانند؛ باوری که از نظر منتقدان، فراتر از یک ساده‌لوحی تکنولوژیک، به یک «سایکوز جمعی» تبدیل شده است.
ریشه‌های ایدئولوژیک: از نوع‌دوستی مؤثر تا کیش هوش مصنوعی
شیام سانکار (Shyam Sankar)، مدیر ارشد فناوری شرکت Palantir، در مصاحبه‌ای با برنامه Face the Nation، پرده از حقیقتی تکان‌دهنده برداشت. به گفته او، بخش بزرگی از جامعه حدود ۲۰۰۰ نفری پژوهشگران برجسته هوش مصنوعی در ایالات متحده، تحت تأثیر فلسفه «نوع‌دوستی مؤثر» (Effective Altruism) قرار دارند. این فلسفه که بر اتخاذ تصمیمات بهینه برای حداکثر کردن خیر برای بشریت متمرکز است، در میان این گروه به نوعی ایدئولوژی هزاره‌گرا و مسیحایی تبدیل شده که هوش مصنوعی عمومی (AGI) را به عنوان «خدای ماشین» می‌پرستند.
پدیده «سیگار کشیدن به عنوان نماد ایمان»
سانکار معتقد است که این پژوهشگران با سیگار کشیدن، عملاً شرط‌بندی بزرگی با جان خود انجام می‌دهند. منطق پشت این رفتار چنین است: «من آن‌قدر به قدرت هوش مصنوعی در حل تمامی مسائل زیستی و درمان قطعی سرطان ایمان دارم که باکی از آسیب‌های فیزیولوژیک سیگار ندارم، چرا که می‌دانم هوش مصنوعی پیش از آنکه من دچار عوارض جدی شوم، آن را درمان خواهد کرد.» این رفتار از دیدگاه سانکار، جایگزینی برای خلأهای وجودی انسان با یک موجودیت تکنولوژیک است؛ رویکردی که وی آن را با تحمل رنج جسمی توسط زاهدان در انتظار شفا از سوی خداوند مقایسه می‌کند.
نقد علمی: چرا این شرط‌بندی محکوم به شکست است؟
از منظر مهندسی پزشکی و بیوتکنولوژی، این خوش‌بینی بیش از حد با واقعیت‌های توسعه دارو فاصله دارد. پژوهشگران حوزه سرطان هشدار می‌دهند که توسعه یک داروی جدید، حتی با بهره‌گیری از مدل‌های پیشرفته هوش مصنوعی، فرایندی است که سال‌ها زمان می‌برد. علاوه بر این، حتی با فرض کشف درمان، موضوعاتی نظیر مقاومت تومورها به دارو، پیچیدگی‌های ژنتیکی و زمان‌بر بودن کارآزمایی‌های بالینی، موانعی هستند که الگوریتم‌های فعلی هنوز قادر به دور زدن آن‌ها در بازه‌های زمانی کوتاه نیستند.
هیاهوی رسانه‌ای در برابر واقعیت‌های مهندسی
اگرچه دیمیس هاسابیس، مدیرعامل Google DeepMind، در سال ۱۴۰۴ (۲۰۲۵) پیش‌بینی کرده بود که داروهای طراحی‌شده توسط هوش مصنوعی به زودی وارد چرخه مصرف عمومی خواهند شد، اما شواهد عینی نشان می‌دهند که ما هنوز با تحقق چنین رویایی در سطح بالینی فاصله داریم. تحلیل‌گران بر این باورند که تمرکز افراطی بر سناریوهای آخرالزمانی یا نجات‌بخشِ هوش مصنوعی، تنها باعث انحراف از گفتمان‌های فنی واقعی پیرامون ایمنی سیستم‌ها و محدودیت‌های الگوریتمی فعلی می‌شود.
واقعیت‌های آماری و فنی
- تعداد تقریبی پژوهشگران کلیدی AI در آمریکا: حدود ۲۰۰۰ نفر.
- فلسفه حاکم: Effective Altruism با رویکرد تقلیل‌گرایانه به AGI.
- خطر سلامت: نادیده گرفتن قطعی سمیت سیگار در ازای فرضیات توسعه‌نیافته پزشکی.
- وضعیت پیشرفت: نبود مستندات برای درمان قطعی سرطان توسط AI در کوتاه‌مدت.
نتیجه‌گیری این است که آنچه در سیلیکون‌ولی رخ می‌دهد، نه یک موفقیت تکنولوژیک، بلکه تکرار الگوهای تاریخی تفکرات فرقه‌ای است که در آن «ماشین‌خدا» جایگزین عقلانیت علمی شده است. برای مهندسان و دانشمندان واقعی، مسیر توسعه هوش مصنوعی نباید از مسیرهای غیرعلمی و شرط‌بندی‌های خطرناک بگذرد.
