زمستان کوانتومی در راه است: چرا اکثر استارتاپ‌های محاسبات کوانتومی تا سال ۲۰۳۰ دوام نخواهند آورد؟

صنعت محاسبات کوانتومی که زمانی به عنوان «نقطه عطف بعدی در فناوری» معرفی می‌شد، اکنون با بحرانی ساختاری روبروست. گزارش‌های اخیر گارتنر در مهر ۱۴۰۵ (اکتبر ۲۰۲۶) نشان می‌دهد که اشباع بازار، کمبود جریان‌های نقدی پایدار و چالش‌های فنی در مسیر دستیابی به سیستم‌های «مقاوم در برابر خطا» (Fault-tolerant)، آینده بیش از نیمی از استارتاپ‌های این حوزه را با ابهام جدی مواجه کرده است.

واقعیتِ بی‌رحمِ اشباع بازار و اقتصاد کوانتومی

در حال حاضر، بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ استارتاپ در حوزه محاسبات کوانتومی در حال رقابت هستند، اما طبق پیش‌بینی‌های تحلیلگران، درآمدهای تجاری جهانی این بازار در سال ۱۴۰۶ (۲۰۲۷ میلادی) تنها به حدود ۱.۱ میلیارد دلار خواهد رسید. برای درک بهتر ابعاد این رقم، کافی است آن را با درآمدهای فصلی شرکت‌های بزرگی نظیر انویدیا یا سامسونگ مقایسه کنید تا متوجه شوید که این بازار هنوز در دوران طفولیت مالی خود قرار دارد. بسیاری از این استارتاپ‌ها که با سرمایه‌های اولیه (Seed Funding) زنده مانده‌اند، با پایان یافتن این منابع و عدم توانایی در اثبات مزیت تجاری عملی، به زودی با ورشکستگی یا ادغام اجباری روبرو خواهند شد.

تفاوت میان «هیاهوی کوانتومی» و «واقعیت تحمل خطا»

مشتریان سازمانی دیگر به دنبال نمایش‌های آزمایشگاهی نیستند. تقاضای اصلی بازار، دستیابی به پردازنده‌هایی است که بتوانند در شرایط واقعی و با وجود نویز، محاسبات قابل اطمینانی ارائه دهند. گارتنر معتقد است که تکنولوژی‌هایی که نتوانند به مرحله محاسبات کوانتومی مقاوم در برابر خطا برسند، توسط بازار حذف خواهند شد. با این حال، غاوراو گوپتا (Gaurav Gupta)، معاون تحلیلگران گارتنر، اشاره می‌کند که رهبران فناوری نباید مسیر کوانتومی را به عنوان یک پروژه زودبازده ببینند، بلکه باید آن را به عنوان یک سرمایه‌گذاری استراتژیک چندساله برای کسب مزیت رقابتی در نظر بگیرند.

پیشران‌های بازار: بخش دولتی و مالی در خط مقدم

علی‌رغم مشکلات مالی، تقاضای سازمانی در حال تغییر جهت است. پیش‌بینی می‌شود بخش دولتی به دلیل رقابت بر سر برتری فنی، در ابتدا بیشترین هزینه را صرف این حوزه کند (حدود ۲۴۵ میلیون دلار در سال ۲۰۲۷). با این حال، پیش‌بینی می‌شود که از سال ۱۴۰۷ (۲۰۲۸ میلادی) صنعت بانکداری و بیمه گوی سبقت را از دولت‌ها ربوده و به اصلی‌ترین مشتریان این فناوری تبدیل شوند، چرا که پتانسیل کوانتوم در بهینه‌سازی ریسک و مدل‌سازی مالی، برای این صنعت حیاتی است.

آیا پیشرفت‌ها طبق نقشه راه پیش می‌روند؟

با وجود فضای منفی حاکم بر استارتاپ‌ها، پیشرفت‌های فنی همچنان در حال وقوع است. طبق تحلیل گارتنر، پردازنده‌های فعلی در مقیاس متوسط (NISQ) اکنون دارای تعداد کیوبیت کافی برای انجام وظایف پیچیده محدود با کاهش خطای بهبود یافته هستند. این «مزیت کوانتومی اولیه» اگرچه برای بازارهای عمومی کافی نیست، اما برای صنایعی که در حال ساخت تخصص فنی هستند، یک شروع حیاتی محسوب می‌شود. با این حال، ابتکارات دولتی مانند پروژه اخیر وزارت انرژی ایالات متحده که به دنبال ارائه یک کامپیوتر کوانتومی کاربردی تا سال ۲۰۲۸ است، به دلیل محدودیت منابع مالی، با شک و تردید جامعه علمی روبروست.