در پی وقایع امنیتی مهرماه ۱۴۰۵ در آب‌های دریای سیاه و غرق شدن کشتی‌های تجاری بر اثر حملات پهپادی مشکوک، ناتو تحت فشار فزاینده‌ای برای بازنگری در ساختار دفاعی و استقرار سامانه‌های ضد پهپاد در سواحل کشورهای عضو قرار گرفته است.
سناریوی تهدید در دریای سیاه
در تاریخ ۱۳ اکتبر ۲۰۲۶ (۲۱ مهر ۱۴۰۵)، یک فروند کشتی باری در نزدیکی سواحل بلغارستان بر اثر اصابت پهپادهای شناسایی‌نشده غرق شد و کشتی دیگری ناچار به تخلیه اضطراری خدمه گردید. این رخداد، پنجمین حمله در نوع خود در منطقه انحصاری اقتصادی (EEZ) کشورهای عضو ناتو محسوب می‌شود. کارشناسان امنیتی بر این باورند که افزایش برد عملیاتی و دقت پهپادهای مورد استفاده در این حملات، امنیت زنجیره تأمین دریایی در این منطقه راهبردی را به طور جدی با چالش مواجه کرده است.
تحلیل فنی حملات و ابعاد نظامی
گزارش‌های اولیه حاکی از آن است که کشتی «چلسی ۳» (Chelsea 3) که تحت پرچم مالت فعالیت می‌کرد، هدف سه فروند پهپاد هوایی قرار گرفته است. تحلیلگران دفاعی معتقدند استفاده از پهپادهای تهاجمی انتحاری در حریم دریایی، نیازمند شناسایی سیگنال‌های هدایت رادیویی و رادارهای گریزپای است که فرکانس‌های عملیاتی آن‌ها اغلب در لایه‌های پایین جو منتشر می‌شود. برای مقابله با چنین تهدیداتی، استقرار سامانه‌های Counter-UAS یا همان سامانه‌های مقابله با سیستم‌های هوایی بدون سرنشین که شامل تجهیزات اخلال‌گر (Jammer) و پدافند لیزری است، ضروری به نظر می‌رسد.
مشخصات فنی چالش‌های دفاعی
- نوع تهدید: پهپادهای تهاجمی انتحاری با قابلیت رادارگریزی پایین.
- منطقه عملیاتی: منطقه انحصاری اقتصادی (EEZ) بلغارستان و کشورهای همسایه دریای سیاه.
- تجهیزات مورد نیاز برای پدافند: سیستم‌های جنگ الکترونیک جهت مختل‌سازی لینک‌های داده (Data-link jamming) و رادارهای پایش برد کوتاه.
- وضعیت حقوقی: افزایش فشارهای دیپلماتیک جهت فعال‌سازی پروتکل‌های حفاظت از دریانوردی تجاری تحت بند ۵ منشور ناتو.
لزوم استقرار لایه جدید پدافندی
نخست‌وزیر بلغارستان، رومن رادف، با بیان اینکه این حملات مستقیماً در تضاد با امنیت دریانوردی است، خواستار اقدام جمعی ناتو شد. از دیدگاه مهندسی پدافند، راهکار نهایی نه تنها افزایش تعداد گشت‌های هوایی، بلکه پیاده‌سازی شبکه‌ای از حسگرهای Integrated Air and Missile Defense (IAMD) است که بتواند تهدیدات کوچک مقیاس را در فواصل طولانی‌تر شناسایی و خنثی کند. چالش اصلی در این حوزه، تفکیک پهپادهای نظامی از ترافیک هوایی غیرنظامی در سواحل پرتردد است.
نتیجه‌گیری و چشم‌انداز آینده
وضعیت در دریای سیاه نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم در جنگ‌های هیبریدی است. استفاده از پهپادهای ارزان‌قیمت برای ایجاد اختلال در تجارت جهانی دریایی، ناتو را وادار به تخصیص بودجه‌های جدید برای سامانه‌های پدافند هوایی متحرک کرده است. در ماهه‌های پیش رو، احتمالاً شاهد بازنگری در پروتکل‌های امنیتی بنادر دریای سیاه خواهیم بود تا از تکرار چنین حوادثی جلوگیری شود.
