در پی مذاکرات فشرده در پکن در پاییز ۱۴۰۳ (اکتبر ۲۰۲۴)، چین و اتحادیه اروپا به توافقی کلیدی دست یافتند که هدف آن کاهش صادرات خودروهای هیبریدی و پلاگین‌هیبریدی (PHEV) به بازار اروپا است. ماروش شفچوویچ، کمیسر تجارت اتحادیه اروپا، این توافق را گامی اولیه در جهت بازگرداندن توازن به کسری تجاری عظیم بین دو طرف توصیف کرده است؛ اقدامی که می‌تواند مانع از ورود میلیون‌ها خودروی چینی به بازار اروپا شود.
تحلیل استراتژیک توافق تجاری جدید
اتحادیه اروپا که با کسری تجاری ۳۶۰ میلیارد یورویی در سال گذشته با چین مواجه بوده است، فشار بر پکن را برای ایجاد یک مسیر «معتبر و پایدار» برای بازسازی روابط تجاری افزایش داده است. طبق اعلام کمیسیون اروپا، این توافق نه تنها شامل محدودیت خودخواسته چین در صادرات خودروهای هیبریدی است، بلکه متقابلاً شامل کاهش تعرفه‌های چین بر کالاهای اروپایی نظیر قطعات خودرو، روغن زیتون و کفش نیز می‌شود. این مجموعه اقدامات می‌تواند دست‌کم ۲۲۵ میلیون یورو در عوارض گمرکی صرفه‌جویی ایجاد کند.
سه محور تفاهم مشترک
مذاکرات پکن که پیرو نشست‌های بروکسل در تیرماه ۱۴۰۳ آغاز شد، بر سه محور «تفاهم مشترک» استوار است:
- کاهش تدریجی و مدیریت‌شده صادرات خودروهای هیبریدی و پلاگین‌هیبریدی از مبدأ چین به مقصد کشورهای عضو اتحادیه اروپا.
- کاهش تعرفه‌های وارداتی چین بر محصولات استراتژیک صنعتی اروپا، به‌ویژه در بخش زنجیره تأمین قطعات خودرو.
- تسهیل در صدور مجوزهای صادراتی چین برای مواد معدنی کمیاب (Rare Earths) و آهنرباهای دائمی که نقشی حیاتی در تولید موتورهای الکتریکی و صنایع های‌تک دارند.
زنجیره تأمین و وابستگی‌های فناورانه
یکی از نکات برجسته این گفتگوها، موضوع زنجیره تأمین مواد اولیه است. با توجه به اینکه اتحادیه اروپا قصد دارد وابستگی خود به زنجیره‌های تأمین چینی را کاهش دهد، شفچوویچ به دنبال رایزنی با مدیران ارشد اجرایی (CEOs) اروپایی است تا میزان توانایی صنایع برای «جداسازی» (Decoupling) یا تنوع‌بخشی به منابع تأمین را ارزیابی کند. در مقابل، چین نیز نگرانی‌های خود را در خصوص محدودیت‌های اتحادیه اروپا بر سر راه صادرات دستگاه‌های پیشرفته تولید تراشه (Lithography machines) مطرح کرده است؛ محدودیت‌هایی که اروپا به درخواست ایالات متحده و با استدلال «امنیت ملی» اعمال کرده است.
خلاصه مفاد توافق تجاری اخیر
- هدف اصلی: مهار تراز تجاری منفی اتحادیه اروپا و کاهش نوسانات بازار خودرو.
- بخش خودرو: کاهش صادرات هیبریدی‌ها و PHEVها (بدون ذکر جزئیات دقیق حجمی در توافق‌نامه مکتوب).
- مشوق‌های متقابل: کاهش تعرفه گمرکی بر ۴ میلیارد یورو کالای اروپایی.
- مواد استراتژیک: تسهیل در دسترسی به منابع Rare Earths و آهنرباهای دائمی.
- زمان‌بندی جلسات بعدی: دور بعدی رایزنی‌ها تا دی‌ماه ۱۴۰۳ و دور سوم در اسفند ۱۴۰۳ برنامه‌ریزی شده است.
چشم‌انداز آینده
در حالی که «انجمن سازندگان خودروی اروپا» (ACEA) این توافق را عاملی برای جلوگیری از بی‌ثباتی بیشتر بازار می‌داند، ماروش شفچوویچ تأکید کرده است که این تنها «گام اول» است. اگر مذاکرات آتی نتواند تعادل مدنظر اتحادیه اروپا را تأمین کند، بروکسل آماده است از «ابزارهای اجرایی» خود برای اجبار به موازنه استفاده کند. این وضعیت نشان‌دهنده یک تغییر پارادایم در روابط تجاری شرق و غرب است، جایی که فناوری‌های پاک و انرژی‌های نو به میدان اصلی نبرد اقتصادی تبدیل شده‌اند.
