سانجی مالهوترا، رئیس کل بانک مرکزی هند (RBI)، در جریان کنفرانس اقتصادی کاتیلیا در دهلی نو، با طرح دیدگاهی متفاوت از الگوهای سنتی بحران‌های اقتصادی، هشدار داد که وقوع فروپاشی مالی بعدی نه در تالارهای بورس، بلکه احتمالاً در زیرساخت‌های دیجیتال و از طریق یک حمله سایبری یا شکست تکنولوژیک رقم خواهد خورد.
تغییر پارادایم ریسک در نظام مالی جهانی
سنتی‌ترین تصور ما از بحران‌های مالی، نوسانات شدید بازار سهام یا سقوط بانک‌های بزرگ است. اما مالهوترا معتقد است که با پیشرفت تکنولوژی، بردارهای حمله تغییر کرده‌اند. او با اشاره به پیچیدگی‌های ژئوپلیتیک و آسیب‌پذیری زیرساخت‌های متصل، تأکید کرد که رویدادهایی نظیر جنگ‌های سایبری یا نقص‌های فنی گسترده در پلتفرم‌های بانکی می‌توانند به سرعت به سیستم‌های اقتصادی نفوذ کرده و زنجیره‌ای از خرابی‌ها را ایجاد کنند.
هوش مصنوعی: شمشیر دولبه در امنیت بانکی
بخش قابل‌توجهی از سخنان مالهوترا بر نقش هوش مصنوعی (AI) متمرکز بود. او معتقد است که AI نه تنها کارایی بانک‌ها را در شناسایی کلاهبرداری‌های مالی افزایش داده است، بلکه با فراهم کردن ابزارهای پیچیده‌تر برای مهاجمان، چشم‌انداز تهدیدات را وخیم‌تر کرده است. ریسک‌های ناشی از «مدل‌های معیوب» (Faulty Models)، وابستگی بیش از حد به تامین‌کنندگان خدمات ابری و کاهش نظارت انسانی، از جمله نگرانی‌های اصلی وی هستند.
حباب‌های تکنولوژیک و ناپایداری سیستمیک
علاوه بر تهدیدات امنیتی، مالهوترا به جنبه اقتصادیِ حباب‌های تکنولوژی نیز پرداخت. او با اشاره به قیمت‌های بسیار بالای سهام شرکت‌های مرتبط با هوش مصنوعی، هشدار داد که هرگونه کاهش در مخارج این حوزه یا افت در گزارش‌های درآمدی این شرکت‌ها می‌تواند منجر به سقوط ناگهانی قیمت دارایی‌ها شود؛ اتفاقی که به طور مستقیم ثبات سیستم مالی جهانی را هدف قرار می‌دهد.
عوامل کلیدی در ریسک‌های نوین مالی
- حملات سایبری پیشرفته: بهره‌گیری مهاجمان از مدل‌های مولد (Generative AI) برای طراحی حملات پیچیده مهندسی اجتماعی.
- وابستگی به زیرساخت ابری: تجمیع خدمات در نزد تعداد محدودی از تامین‌کنندگان زیرساخت، که هرگونه نقص فنی در آن‌ها را به یک فاجعه سیستمی تبدیل می‌کند.
- شکست‌های مدل‌های AI: خطاهای غیرقابل پیش‌بینی در الگوریتم‌های معاملاتی خودکار که می‌توانند در شرایط استرس بازار، نوسانات را تشدید کنند.
- فقدان نظارت انسانی: کاهش تدریجی نقش ناظران انسانی در فرآیندهای تصمیم‌گیری حساس مالی.
هشداری برای ثبات جهانی
هند در این نگرانی تنها نیست؛ نهادهای بین‌المللی نظیر هیئت ثبات مالی (FSB) در مرداد ماه ۱۴۰۳ گزارش دادند که حملات سایبری مبتنی بر هوش مصنوعی اکنون به عنوان اصلی‌ترین ریسک برای سیستم مالی جهانی شناخته می‌شوند. کریستین لاگارد، رئیس بانک مرکزی اروپا نیز پیش‌تر در خرداد ۱۴۰۳، احتمال تحریک بحران‌های مالی توسط الگوریتم‌های هوش مصنوعی را تأیید کرده بود. مالهوترا در پایان با تاکید بر اینکه «تاب‌آوری امروز به معنای مصونیت دائمی نیست»، از بانک‌های کشورش خواست تا با وجود سلامت فعلی نظام بانکی، از سهل‌انگاری در برابر این تهدیدات نوظهور پرهیز کنند.
