پلتفرم اجتماعی X (توییتر سابق) طی یک هفته اخیر در ترکیه با فشارهای حقوقی شدیدی مواجه شده که منجر به مخفی‌سازی دسترسی به نزدیک به ۵۰۰ حساب کاربری شده است. این اقدام که عمدتاً بر خبرنگاران، تحلیل‌گران اقتصادی و دانشگاهیان متمرکز است، بار دیگر بحث‌های داغی را پیرامون مرز میان «انطباق قانونی» و «سانسور حکومتی» در فضای آنلاین برانگیخته است.
مکانیسم فنی اعمال محدودیت‌های محلی
از منظر زیرساختی، محدودیت‌هایی که در ترکیه بر حساب‌های کاربری اعمال می‌شود، بر اساس پروتکل‌های «محدودسازی جغرافیایی» (Geo-blocking) است. در این فرآیند، پلتفرم X به جای حذف کامل محتوا از دیتابیس جهانی خود، دسترسی به این پروفایل‌ها را برای کاربرانی که با IPهای مستقر در ترکیه متصل می‌شوند، مسدود می‌کند. این بدان معناست که این حساب‌ها برای کاربران خارج از مرزهای ترکیه همچنان در دسترس هستند. این متد، ابزار استاندارد X برای پاسخگویی به دستورات قضایی محلی است تا ضمن رعایت قوانین کشور میزبان، از حذف دائمی و سراسری محتوا (Global Removal) جلوگیری کند.
بستر قانونی: ماده 8/A و رویه‌های قضایی
این اقدامات عمدتاً تحت پوشش «ماده 8/A» قانون اینترنت ترکیه صورت می‌گیرد. این ماده قانونی به مقامات قضایی اجازه می‌دهد که دسترسی به محتوا یا حساب‌های خاص را به دلایل «امنیت ملی» یا «نظم عمومی» به سرعت مسدود کنند. نکته کلیدی در این رویه، امکان صدور دستور مسدودسازی قبل از تایید نهایی قاضی است. پروژه‌های مانیتورینگ مانند İFÖD (انجمن آزادی‌های بیان) گزارش داده‌اند که این موج از مسدودسازی‌ها از اوایل شهریور ۱۴۰۵ (سپتامبر ۲۰۲۵) آغاز شده و ابتدا گروه‌های حامی حقوق اقلیت‌ها و زنان را هدف قرار داده و سپس به حوزه انتقادات اقتصادی کشیده شده است.
ارتباط با بحران در بازار صندوق‌های سرمایه‌گذاری
فشار بر حساب‌های کاربری پس از آن شدت گرفت که رگولاتور بازار سرمایه ترکیه دستور انحلال ۱۳۱ صندوق سرمایه‌گذاری را به دلیل ناتوانی در بازپرداخت مطالبات سرمایه‌گذاران صادر کرد. انتقادات گسترده در شبکه‌های اجتماعی نسبت به عملکرد دولت در مدیریت این بحران، باعث شد تا دادستان‌ها مدعی شوند محتوای این حساب‌ها «موجب هراس در میان سرمایه‌گذاران» می‌شود. در میان حساب‌های مسدود شده، نام‌های برجسته‌ای مانند یامان آکدنیز، حقوق‌دان برجسته حوزه اینترنت و بنیان‌گذار İFÖD، به چشم می‌خورد که خود او نیز در اعتراض به عدم شفافیت پلتفرم X، از نبودِ دسترسی به متن دقیق دستورات قضایی گلایه کرده است.
مشخصات فنی و تحلیل وضعیت
- نوع محدودیت: محدودسازی جغرافیایی (Geo-blocking) بر اساس کد کشور.
- پروتکل حقوقی: استفاده از ماده 8/A قانون اینترنت ترکیه.
- گستره عملیاتی: حداقل ۵۰۰ حساب کاربری در بازه زمانی ۷ روزه.
- پلتفرم درگیر: X (Twitter).
- نهاد ناظر: پروژه EngelliWeb.
تضاد در سیاست‌های اجرایی X
شرکت X در گذشته مواضع متناقضی در برابر دستورات ترکیه داشته است. در اسفند ۱۴۰۳ (مارس ۲۰۲۵)، این پلتفرم بسیاری از درخواست‌های مسدودسازی را غیرقانونی دانست، اما در موارد دیگر، با وجود اعتراض ظاهری، به دستورات عمل کرده است. این رفتار نشان‌دهنده یک «استراتژی انطباق‌گرایانه اجباری» است که در آن شرکت بین حفظ بازارهای استراتژیک و دفاع از اصول آزادی بیان، تحت فشار شدید ساختارهای قانونی قرار دارد.
