پژوهشگاه فضایی ایران در جدیدترین رویداد خبری خود، از توسعه پلتفرم «ایران‌زمین» به عنوان سامانه‌ای بومی جهت بکارگیری داده‌های مکان‌محور و جایگزینی ابزارهای بین‌المللی مانند گوگل ارث خبر داده است. این اقدام که با هدف پاسخگویی به چالش‌های دسترسی، توسعه پلتفرم یکپارچه «راز» و بکارگیری الگوریتم‌های پردازش هوشمند همراه شده، نشان‌دهنده تغییر رویکرد فضایی کشور از پروژه‌محوری صرف به سمت مسئله‌محوری و خلق ارزش اقتصادی در زیست‌بوم اقتصاد دیجیتال است.
توسعه سامانه ایران‌زمین؛ تحلیل معماری و سطوح دسترسی
بر اساس توضیحات ارائه شده توسط نادر مکاری، سرپرست پژوهشگاه فضایی ایران، سامانه «ایران‌زمین» با هدف پوشش چالش‌های ناشی از محدودیت در دسترسی به ابزارهای جهانی بویژه گوگل ارث طراحی شده است. این پلتفرم در مرحله آزمایش قرار داشته و نسخه دموی آن آماده نمایش گردیده است. ساختار عملیاتی این بستر در دو سطح کلی تعریف شده است:
- سطح عمومی: ارائه‌دهنده نقشه‌ها و داده‌های پایه مکانی جهت استفاده کاربران عادی و نیازمندی‌های روزمره تصویری.
- سطح تجاری و تخصصی: ارائه ابزارهای پیشرفته جهت پردازش داده‌های سنجش از دور (Remote Sensing)، تحلیل تصاویر ماهواره‌ای و ارائه خدمات ارزش‌افزوده به کسب‌وکارهای دیجیتال و ارگان‌ها.
پلتفرم «راز» و زیرساخت‌های پردازش هوشمند داده‌های فضایی
یکی دیگر از محورهای اصلی کلید خورده در پژوهشگاه فضایی، تجمیع سامانه‌های کاربردی در قالب پلتفرمی جامع تحت عنوان «راز» است. این بستر بگونه‌ای طراحی شده که امکان دسترسی پژوهشگران، دانشگاهیان و شرکت‌های دانش‌بنیان را به داده‌های خام و پردازش‌شده فضایی فراهم می‌سازد. از ویژگی‌های مهم فنی این زیرساخت، قابلیت توسعه و اجرای الگوریتم‌های هوش مصنوعی (AI) و یادگیری ماشین روی داده‌های سنجش از دور است. این موضوع به ایجاد مدل‌های پیش‌بینی، پایش تغییرات کاربری اراضی، مدیریت بحران و توسعه کشاورزی دقیق کمک شایانی خواهد نمود.
پیوند اقتصاد فضا و اقتصاد دیجیتال؛ تغییر پارادایم به سمت مسئله‌محوری
مکاری با تاکید بر اینکه ماهواره‌ها تامین‌کننده داده‌های پایه برای زیرساخت اقتصاد دیجیتال هستند، زنجیره ارزش داده‌های فضایی را شامل سه بخش اصلی دانست: تولید داده خام توسط ماهواره، پردازش و تبدیل آن به خدمات ارزش‌افزوده، و در نهایت شکل‌گیری کسب‌وکار بر مبنای این خدمات. در همین راستا، تغییر ساختار پژوهشگاه فضایی و تأسیس «پژوهشکده کاربردها» با هدف انتقال از رویکرد «پروژه‌محور» به «مسئله‌محور» صورت گرفته تا صنایع مختلف بتوانند از ابزارهای پایش، نظارت و تصمیم‌گیری استفاده کنند.
علاوه بر پلتفرم‌های داده‌محور، توسعه دو نرم‌افزار شبیه‌ساز سه‌بعدی نیز جهت ارزیابی عملکرد ماموریت‌های فضایی پیش از پرتاب به سرانجام رسیده است. این شبیه‌سازها با تحلیل شرایط پس از پرتاب و ارزیابی زیرسیستم‌ها، ریسک عملیاتی و هزینه‌های احتمالی شکست ماموریت‌ها را به حداقل می‌رسانند.
چالش‌های سخت‌افزاری و راه‌اندازی مرکز رشد فضایی
با وجود آسیب‌های وارد شده به بخشی از ساختمان‌ها و تجهیزات پژوهشگاه فضایی در رویدادهای اخیر و وقفه کوتاه‌مدت در فعالیت‌ها، پروژه‌های این مجموعه بازتعریف شده و روند اجرایی آن‌ها از سر گرفته شده است. همچنین با هدف بازسازی زیست‌بوم و افزایش مشارکت بخش خصوصی و شرکت‌های نوپا، راه‌اندازی «مرکز رشد فضایی» در دستور کار قرار گرفته است تا زمینه ورود نوآوران به بازار فناوری‌های فضایی کشور هموارتر گردد.
جدول مشخصات و ابعاد طرح‌های جدید پژوهشگاه فضایی ایران
- سامانه کلیدی: ایران‌زمین (جایگزین بومی گوگل ارث)
- سطوح دسترسی: عمومی (نقشه و تصویر) / تجاری (پردازش داده و ابزارهای تحلیل)
- پلتفرم تجمیع داده: راز (ویژه دانشگاهیان، پژوهشگران و توسعه الگوریتم‌های هوش مصنوعی)
- ابزارهای کاهش ریسک: شبیه‌سازهای سه‌بعدی ارزیابی پیش از پرتاب
- ساختار جدید: تاسیس پژوهشکده کاربردها و مرکز رشد فضایی جهت توسعه اقتصاد دیجیتال مکان‌محور
