افت کیفیت و بروز اختلال در دسترسی کاربران ایرانی به شبکه جهانی اینترنت طی روزهای اخیر، بار دیگر اهمیت پایداری مسیرهای ترانزیت بین‌المللی و زنجیره تأمین پهنای باند کشور را به صدر بحث‌های فنی و رگولاتوری کشاند. بررسی‌های تخصصی نشان می‌دهد آسیب‌دیدگی بخشی از فیبرهای نوری عبوری از خاک روسیه، به عنوان یکی از مبادی اصلی ورودی اینترنت به ایران، منشأ اصلی این افت کیفیت بوده است.
جزئیات اختلال در مسیرهای ترانزیت شمال و واکنش شرکت ارتباطات زیرساخت
بر اساس گزارش‌های رسمی و اظهارات بهزاد اکبری، مدیرعامل شرکت ارتباطات زیرساخت، بخشی از درگاه‌های ورود اینترنت کشور که از مسیر فیبر نوری روسیه تأمین می‌شوند، دچار قطع و اختلال فنی شده‌اند. این رویداد مستقیماً بر میزان پهنای باند ورودی به کشور تأثیر گذاشته و نرخ افت پکت (Packet Loss) و افزایش تاخیر (Latency) را در برخی ساعات اوج مصرف برای کاربران نهایی به همراه داشته است.
بررسی ساختار شبکه بین‌الملل ایران نشان می‌دهد که بخش قابل توجهی از ظرفیت اینترنت کشور از طریق مسیرهای شمالی (موسوم به مسیر شمال) و با عبور از کشورهای همسایه و روسیه به IXPهای اروپایی متصل می‌شود. اختلال در هر یک از این مسیرها، توزیع ترافیک روی سایر درگاه‌های جنوبی و غربی را بن‌بست کرده یا با مازاد بار مواجه می‌سازد.
ابعاد فنی، امنیتی و اثرات بر اقتصاد دیجیتال
افت پهنای باند بین‌الملل تنها یک چالش رایورزی ساده نیست، بلکه تأثیرات زنجیره‌ای بر زیست‌بوم دیجیتال کشور دارد:
- افزایش Latency در خدمات حساس: کسب‌وکارهای مبتنی بر پردازش لحظه‌ای، بازی‌های آنلاین و سامانه‌های مالی بیشترین آسیب را از تغییر مسیر اجباری (BGP Rerouting) و افزایش پینگ دریافت می‌کنند.
- فشار بر زیرساخت‌های ابری داخلی: با کندی مسیرهای خارج، درخواست‌های متکی بر APIها و سرویس‌های ترکیبی خارجی (Hybrid Cloud) با خطای زمان انقضا (Timeout) مواجه می‌شوند.
- عدم تنوع‌بخشی کافی به درگاه‌های ورودی: وابستگی بیش از حد به مسیرهای ترانزیتی خاص، تاب‌آوری شبکه ملی را در برابر حوادث ژئوپلیتیکی یا فیزیولوژیکی زیرساخت‌ها کاهش می‌دهد.
جزییات فنی اختلال شبکه بین‌الملل (مهر ۱۴۰۵)
- منشأ اختلال: قطعی فیبر نوری در مسیرهای ترانزیتی خاک روسیه
- پروتکل‌های متأثر: مسیردهی BGP و تغییر مسیر خودکار ترافیک بین‌الملل
- بخش‌های تحت تأثیر: افزایش latency و افت پکت در دسترسی به سرورهای اروپایی
- اقدام اصلاحی: جایگزینی ظرفیت از طریق درگاه‌های جنوبی و غربی توسط شرکت زیرساخت
راهکارهای توسعه تاب‌آوری شبکه اینترنت کشور
برای پیشگیری از تکرار چنین بحران‌هایی، کارشناسان زیرساخت بر اجرای سیاست‌های متنوع‌سازی درگاه‌های ورودی (Multi-homing در سطح ملی)، تقویت همکاری‌های منطقه‌ای جهت ایجاد مسیرهای جایگزین از طریق دریاچه خزر و خلیج فارس، و ایجاد شفافیت در ارائه گزارش‌های وضعیت لحظه‌ای شبکه (Status Page) تأکید می‌کنند.
