رشد فزاینده مراکز داده در جزیره باتام اندونزی، در سایه عطش بی‌پایان زیرساخت‌های هوش مصنوعی و خدمات ابری، اکنون به یک بحران اجتماعی بدل شده است. اعتراضات اخیر ساکنان محلی علیه پارک دیجیتال «نونگسا»، پرده از شکاف عمیق میان توسعه تکنولوژیک و حقوق دسترسی به منابع حیاتی برداشته است؛ جایی که سیستم‌های خنک‌کننده سرورها در اولویتِ تامین آب نسبت به معیشت ساکنان قرار گرفته‌اند.
معماری بحران: تلاقی هوش مصنوعی و خشکسالی
جزیره باتام که به عنوان قطب جدید مراکز داده در جنوب شرق آسیا شناخته می‌شود، فاقد منابع آب شیرین طبیعی است. ۱.۳ میلیون ساکن این جزیره تماماً به ذخایر شش مخزن آب مصنوعی وابسته‌اند که توسط بارندگی‌های فصلی تامین می‌شوند. با این حال، افزایش تقاضای انرژی که طبق برآوردها تا سال ۲۰۳۰ به بیش از ۱۱۰۰ مگاوات خواهد رسید، مستلزم احداث دیتاسنترهای عظیم با سیستم‌های خنک‌کننده آبی (Water-based cooling systems) است. در پاییز ۱۴۰۴، ساکنان روستای «باکائو سریپ» گزارش دادند که همزمان با عملیاتی شدن این مراکز، جریان آب لوله‌کشی خانه‌هایشان قطع شده است.
چالش شفافیت در صنعت دیتاسنتر
یکی از بزرگترین چالش‌های کنونی، عدم شفافیت شرکت‌های بهره‌بردار در زمینه میزان مصرف آب است. پروفسور آگوس حسن از دانشگاه علوم و فناوری نروژ معتقد است که داده‌های مربوط به مصرف آب در مراکز داده معمولاً در زمره «اطلاعات تجاری محرمانه» قرار می‌گیرند. این عدم شفافیت باعث شده است که حتی مقامات محلی نیز نتوانند درک دقیقی از بارگذاری بر شبکه تامین آب شهری ارائه دهند. در حالی که سازمان توسعه و تجارت باتام (BP Batam) ادعا می‌کند دیتاسنترها از منابع آب صنعتی مجزا استفاده می‌کنند، شواهد میدانی و خشکی مخازن محلی، روایتی متضاد را به نمایش می‌گذارد.
آینده زیست‌محیطی؛ از نمک‌زدایی تا توسعه پایدار
مقامات اندونزی در مواجهه با فشارهای اجتماعی، به تازگی شرکت‌های فعال در حوزه مرکز داده را ملزم به استفاده از سیستم‌های نمک‌زدایی (Desalination) برای تبدیل آب دریا به آب صنعتی کرده‌اند. با این حال، این راهکار خود هزینه‌های زیست‌محیطی و انرژی جدیدی را تحمیل می‌کند. سرمایه‌گذاری ۶.۷ میلیارد دلاری در این منطقه، که بخش بزرگی از آن با حمایت شرکت‌هایی همچون انویدیا و برای تامین زیرساخت‌های هوش مصنوعی صورت گرفته، نیازمند بازنگری در مدل‌های مدیریت منابع است.
مشخصات و داده‌های کلیدی پروژه:
- منطقه عملیاتی: پارک دیجیتال نونگسا (Nongsa Digital Park)
- ظرفیت پیش‌بینی شده برق: فراتر از ۱۱۰۰ مگاوات تا سال ۲۰۳۰
- حجم سرمایه‌گذاری: بیش از ۶.۷ میلیارد دلار
- وضعیت مراکز داده: ۲ فعال، ۱ در حال ساخت، ۶ در انتظار مجوز
- چالش زیست‌محیطی: وابسته به شش مخزن مصنوعی بدون منبع آب زیرزمینی پایدار
نتیجه‌گیری و پیامدها
تجربه باتام زنگ خطری برای سایر نقاط جهان است که در حال تبدیل شدن به «هاب‌های ابری» هستند. معماری زیرساخت‌های دیجیتال دیگر نمی‌تواند بدون در نظر گرفتن «پایداری منابع» (Resource Sustainability) طراحی شود. تقابل میان تکنولوژی‌های نسل آینده و نیازهای اولیه انسانی، ضرورت وضع استانداردهای سخت‌گیرانه زیست‌محیطی و شفافیت کامل در زنجیره تامین منابع (آب و برق) را بیش از پیش نمایان می‌سازد.
