وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات با ارائه گزارشی جامع به کمیسیون صنایع و معادن مجلس، ابعاد تازه‌ای از فشارهای اقتصادی و خسارات وارده به شبکه زیرساختی کشور در پی شرایط جنگی و افت درآمد اپراتورها را تشریح کرد. طبق اظهارات مقامات این وزارتخانه در پاییز ۱۴۰۵، برای تحقق پروژه‌های حیاتی در سال ۱۴۰۶، تخصیص بودجه‌ای حداقل معادل ۱۵۴ همت ضروری است.
ارزیابی خسارات و محدودیت‌های مالی اپراتورها
خسارات وارده به شبکه زیرساختی کشور در پی حملات اخیر، ابعاد فنی و اقتصادی گسترده‌ای داشته است. طبق گزارش احسان چیت‌ساز، معاون سیاستگذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا، علاوه بر تخریب بیش از ۵۰۰ سایت ارتباطی و آسیب به ۱۵ مرکز مخابراتی اصلی، خسارات مستقیم بالغ بر ۳۰ همت و ۲۷ میلیون دلار برآورد شده است. همزمان، افت درآمد اپراتورها در پنج ماهه بحرانی، اجرای تکالیف قانونی برنامه هفتم توسعه را با دشواری مواجه کرده است.
تغییر پارادایم از شبکه سیار به فیبر نوری
ستار هاشمی، وزیر ارتباطات دولت چهاردهم، با اشاره به وارونگی الگوی مصرف ترافیک در ایران اعلام کرد که ۷۵ درصد ترافیک شبکه بر بستر سیار و تنها ۲۵ درصد بر شبکه ثابت است که با استانداردهای جهانی فاصله معناداری دارد. پروژه‌های استراتژیک در این حوزه شامل:
- اجرای طرح ملی «سواپ» جهت انتقال ترافیک از شبکه‌های مسی به فیبر نوری (FTTH).
- تمرکز بر تقاضامحوری به جای عرضه‌محوری در توسعه فیبر نوری برای جلوگیری از اتلاف منابع عمومی.
- توسعه پوشش روستایی (USO) که طبق گزارش‌ها از ۷۳ درصد به ۸۲ درصد ارتقا یافته است.
صندوق توسعه شبکه ملی اطلاعات؛ راهکار پیشنهادی برای تأمین مالی
با توجه به عدم تخصیص کامل منابع پیش‌بینی شده (تحقق تنها ۴۸ درصدی درآمدهای مصوب وزارتخانه)، ضرورت ایجاد «صندوق توسعه شبکه ملی اطلاعات» بیش از پیش احساس می‌شود. این صندوق قرار است با تجمیع درآمدهای حاصل از رجیستری تجهیزات و مشارکت بخش خصوصی، کسری بودجه برای پیشبرد زیرساخت‌های کلیدی را جبران نماید. وحید یزدانیان، معاون توسعه شبکه ملی اطلاعات، نیز برآورد کرده است که برای پیاده‌سازی کامل معماری این شبکه، به رقمی فراتر از ۲ هزار همت نیاز است.
امنیت سایبری؛ سرمایه‌گذاری دفاعی در عصر هوش مصنوعی
محمدحسین شیخی، رئیس پژوهشگاه ارتباطات، با تأکید بر اینکه امنیت سایبری دیگر یک پروژه مقطعی نیست، خواستار اختصاص حداقل ۵ همت اعتبار ویژه شد. با گسترش حملات مبتنی بر هوش مصنوعی، نیاز به توسعه زیرساخت‌های پدافندی مبتنی بر همین فناوری، به اولویت غیرقابل‌اجتناب تبدیل شده است. در ادامه، بررسی‌های مجلس برای تمدید دوره زمانی برنامه هفتم توسعه به دلیل تغییر شرایط محیطی در سال‌های اول و دوم اجرا، در دستور کار قرار دارد.
مشخصات تحلیلی وضعیت ارتباطات
- خسارت مستقیم زیرساختی: بیش از ۳۰ همت و ۲۷ میلیون دلار.
- بودجه مورد نیاز سال ۱۴۰۶: حداقل ۱۵۴ همت.
- نرخ تحقق اهداف کمی شبکه ملی اطلاعات: ۷۴.۳۵ درصد.
- نسبت ترافیک شبکه (سیار به ثابت): ۷۵٪ به ۲۵٪.
