با پیوستن غول‌های رسانه‌ای همچون نیویورک تایمز، خبرگزاری فرانسه (AFP) و اکونومیست به ائتلاف «استانداردهای حقوق استفاده ناشران» (SPUR)، جبهه تازه‌ای در نبرد بر سر مالکیت فکری و مدل‌های زبانی بزرگ گشوده شده است. این ائتلاف که در بهمن ماه ۱۴۰۳ (فوریه ۲۰۲۵) توسط رسانه‌های تراز اولی نظیر بی‌بی‌سی و گاردین بنیان‌گذاری شد، اکنون با بیش از ۸۰ عضو از ۲۰ کشور جهان، در حال تدوین چارچوب‌های فنی و قانونی برای نظارت بر نحوه استفاده شرکت‌های هوش مصنوعی از محتوای خبری است.
ظهور استانداردهای مشترک در ائتلاف SPUR
ائتلاف SPUR (Standards for Publisher Usage Rights) با هدف ایجاد یک پروتکل شفاف برای تعامل میان توسعه‌دهندگان مدل‌های هوش مصنوعی و ناشران محتوا تشکیل شده است. برخلاف برخی کنسرسیوم‌های لایسنس‌دهی، SPUR به دنبال مدیریت مستقیم قراردادهای تجاری نیست؛ بلکه تمرکز آن بر توسعه ابزارهای فنی است که به ناشران اجازه می‌دهد ردپای محتوای خود را در سیستم‌های هوش مصنوعی رهگیری کنند. این ائتلاف اخیراً اولین استاندارد عملیاتی خود را عرضه کرده است؛ مکانیزمی که به توسعه‌دهندگان مدل اجازه می‌دهد در زمان استخراج، استفاده در پاسخ‌ها، ارجاع‌دهی یا نمایش یک مقاله، آن رویداد را ثبت کرده و گزارش‌های مربوطه را برای ناشر ارسال کنند.
چالش‌های فنی و حقوقی در برابر LLMها
بسیاری از ناشران بر این باورند که مدل‌های هوش مصنوعی بدون کسب اجازه و پرداخت حقوق مادی، از محتوای تولید شده توسط انسان‌ها برای آموزش خود استفاده می‌کنند. ربکا گراسمن-کوهن، مدیر مشارکت‌های استراتژیک نیویورک تایمز، تأکید می‌کند که حفاظت از مالکیت فکری و پیشرفت فناوری نباید در تضاد با یکدیگر باشند. با این حال، تنش‌ها به شدت بالا گرفته است؛ به گونه‌ای که نیویورک تایمز و مجموعه انتشاراتی USA Today علیه OpenAI و مایکروسافت در محاکم قضایی شکایت کرده‌اند. این در حالی است که وزارت دادگستری ایالات متحده در برخی پرونده‌ها با رویکرد «استفاده منصفانه» (Fair Use) از آموزش مدل‌ها حمایت کرده است که این موضوع خشم نهادهای رسانه‌ای را برانگیخته است.
تغییر رفتار کاربران و افت ترافیک ارجاعی
علاوه بر چالش کپی‌رایت، رسانه‌ها با بحران افت بازدید مواجه هستند. بر اساس یافته‌های مؤسسه رویترز، در بازه زمانی آبان ۱۴۰۳ تا آبان ۱۴۰۴ (نوامبر ۲۰۲۴ تا ۲۰۲۵)، بیش از ۲۵۰۰ وب‌سایت خبری شاهد کاهش یک‌سومی ترافیک ارجاعی از سوی گوگل بوده‌اند. علت این امر، تغییر ماهیت موتورهای جستجو به سمت «پاسخ‌های مستقیم هوش مصنوعی» (AI-generated answers) است که عملاً نیاز کاربر به کلیک بر روی لینک اصلی مقاله را از بین می‌برد.
مشخصات فنی و اقدامات عملیاتی ائتلاف SPUR
- هدف اصلی: رهگیری شفاف نحوه استفاده از محتوا توسط مدل‌های هوش مصنوعی (AI Scraping Tracking).
- مکانیزم گزارش‌دهی: ثبت لاگ‌های اختصاصی هنگام بازیابی، استناد یا نمایش محتوا در پاسخ‌های تولید شده.
- گستره عملیاتی: بیش از ۸۰ عضو بین‌المللی از کشورهای ژاپن، برزیل، آرژانتین، مکزیک و اتحادیه اروپا.
- وضعیت حقوقی: حمایت از پیگیری شکایات قضایی علیه شرکت‌های هوش مصنوعی بابت نقض کپی‌رایت (مطابق با پرونده‌های NYT علیه OpenAI).
آینده دنیای خبر در تقابل با هوش مصنوعی
دیوید باتل، هم‌بنیان‌گذار SPUR، معتقد است که ناشران نمی‌توانند برای آینده صنعت خود تنها به شانس تکیه کنند. ائتلاف SPUR در حال حاضر به عنوان یک سد دفاعی در برابر «خزنده‌های پنهان» عمل می‌کند. با این حال، پرسش اساسی این است که آیا ابزارهای فنی پیشنهادی این ائتلاف می‌تواند در برابر قدرت محاسباتی شرکت‌های بزرگ فناوری مقاومت کند یا خیر. در نهایت، ایجاد توازن میان دسترسی هوش مصنوعی به اطلاعات به‌روز و حقوق معنوی پدیدآورندگان، مهم‌ترین نبرد سال‌های ۱۴۰۵ و ۱۴۰۶ خواهد بود.
